Мы прывыклі марыць пра паездкі ў заморскія краіны, а самі нават не ведаем, што ёсць цікавага ў суседніх гарадах і вёсках нашай роднай Беларусі. Імкнёмся затраціць вялікія грошы, каб адпачыць на моры ці ў гарах, а самі ніколі не ездзілі ў блізкую вёску і не бачылі, якія помнікі там ёсць, якое возера ці таямнічы лес. А, можа, мы проста не ведаем, што цікавага ёсць у нас? Чамусьці людзі думаюць, што ў нас, беларусаў, ёсць толькі Мірскі і Нясвіжскі замак, ну, яшчэ полацкія помнікі і Брэцкая крэпасць… Але ж гэта не так. Можна сказаць, што ў кожным горадзе ці вёсачцы ёсць нешта адметнае, цікавае, што нікога не пакіне раўнадушным.
Ну, што павандруем? А каб далёка не ездзіць, наведаем суседнія гарадкі і вёсачкі, да якіх і хутка даехаць можна, і грошы вялікія не спатрэбяцца, каб дабрацца.
Думаю, што кожны дзятлаўчанін хоць раз быў у Слоніме. Менш чым пяцьдзесят кіламетраў – і мы на месцы. Каб больш даведацца пра гэты горад, акунёмся трохі ў гісторыю.
Першае ўпамінанне аб горадзе Слоніме ва Іпацьеўскім летапісе датуецца 1252 годам, але, калі верыць мясцовым жыхарам, калісьці пры ўездзе у горад стаяў знак з надпісам “1036”.
Напэўна, усе чулі пра слонімскую кардонную фабрыку “Альберцін”, але ж, мабыць, ніхто нават і не дадумаецца пагуляць па парку фабрыкі, а там шмат цікавага і прыгожага.
Пасёлак Альберцін (цяпер ён ўжо частка Слоніма) быў пабудаваны пры пане Войцеху Пуслоўскім, які больш чым дзвесце гадоў таму стварыў папяровую мануфактуру. Потым на фабрыцы выпускалі запалкі, цвікі, але выпуск сышоў у нішто, і прадпрыемства прастаяла забытым аж да прыходу Савецкай улады.
Парк фабрыкі (раней гэта была сядзіба пана Пуслоўскага) вялікі і вельмі прыгожы. Ён размяшчаецца каля маляўнічага возера, якое мясцовыя жыхары называюць Бяздонным. Кажуць, што колькі б не мералі глыбіню гэтага возера, ніхто не можа даць дакладную інфармацыю. А яшчэ, па легендзе, на месцы возера раней была вёска. Ходзяць чуткі, што часта на плыні з’яўляюцца крыж-накрыж дарожкі, нібыта скрыжаванні дарог вёскі на дне.  

9 і 10 ліпеня чарговы рэйд правялі Навагрудская міжраённая інспекцыя аховы жавёльнага і расліннага свету, раённая інспекцыя прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя, рэдакцыя газеты “Перамога”. Падчас рэйду супрацоўнікамі інспекцыі быў затрыманы жыхар г.п. Казлоўшчына, які не маючы адпаведных дакументаў (адзнакі работніка лясной гаспадаркі аб даце вывазу лесаспрадукцыі) вывозіў на трактары дровы. За перавоз лесапрадукцыі з парушэннямі парадку вывазу драўніны на грамадзяніна складзены адміністрацыйны матэрыял.
У вёсцы Падвялікае быў правераны аўтамабіль, якім кіраваў грамадзянін Б. Ён закупляў лісічкі ў жыхароў вёскі, не маючы дазвольных дакументаў. На момант затрымання ў машыне знаходзілася амаль 80 кг грыбоў.
Адпаведна пастановы Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя РБ і Міністэрства лясной гаспадаркі РБ ад 31 жніўня 2005 года №37/36 нарыхтоўка юрыдычнымі асобамі ці індывідуальнымі прадпрымальнікамі дзікарастучых раслін і (ці) іх частак павінна ажыццяўляцца ў стацынарных і перасоўных нарыхтоўчых пунктах з выкананнем неабходных санітарна-гігіенічных і супрацьпажарных патрабаванняў, устаноўленых заканадаўствам РБ. Месцазнаходжанне і схема руху нарыхтоўчых пунктаў павінна быць указана ў рашэнні мясцовага выканаўчага і распарадчага органа. Праверка нарыхтаваных і (ці) закупленых юрыдычнымі асобамі і індывідуальнымі прадпрымальнікамі дзікарослых ягад у аб’ёме звыш 30 кг, грыбоў у аб’ёме звыш 20 кг дапускаецца толькі пры наяўнасці дакументаў, якія пацвярджлаюць законнасць іх набыцця (таварна-транспартнай накладной, копіі рашэння аб прадастаўленні права спецыяльнага карыстання аб’ектамі расліннага свету, копіі ведамасці на закупку дзікарослых раслін і (ці) іх частак).                  

Добрае свята адбылося ў вёсцы Дварэц. На плошчы, ля царквы, сабраліся ўсе, ад малога да вялікага, жыхары вёскі. Каля сцэны размясціўся сялянскі падворак: у хаце за сталом — дзед з бабай, зробленыя з кудзелі, мірна п’юць чай з самавара, тут і сапраўдны куфэрак з ільнянымі абрусамі, і калаўрот, і саматканы дыванок. На падворку стаіць прыгожы вазок, у які запрэжаны драўляны конь, тут і маленькае жарабя. На вазку размясціліся мяхі з жытам, гарохам, стаяць кошыкі з бульбай, буракамі і іншай агароднінай. Усё прыгожа, аздоблена жывымі кветкамі. І гэтую прыгажосць работнікам культуры дапамаглі стварыць прадпрыемствы, якія размешчаны на тэрыторыі сельсавета. Гэта — льнозавод, СВК “Дварэц-Агра”, ТАА “Палац”, “Белтэрміз”, сярэдняя школа, дзіцячы садок і асабіста Ірына Антропава. Дарэчы, гэткая пляцоўка была прадстаўлена 3 ліпеня на раённым свяце і ўвайшла ў пяцёрку лепшых.
На свяце прысутнічалі дырэктар раённага метадычнага цэнтра народнай творчасці В. Малафеева, метадыст РМЦ Т. Янушкевіч, кіраўнікі арганізацый, дырэктар Дварэцкага льнозавода І. Каліноўскі, намеснік старшыні СВК “Дварэц-Агра” Д. Каско, дырэктар сярэдняй школы Г. Мікшут, загадчыца дзіцячага сада І. Копаць, стараста вёскі Т. Літвіна, настаяцель храма Пакрова Прасвятой Багародзіцы свяшчэннік Сергій.
Урачыстасць адкрылі вядучыя свята Людміла Баклушына і Таццяна Семянчук. Яны прадаставілі слова старшыні выканкама Дварэцкага сельсавета В. Томчыку, які шчыра павітаў усіх прысутных, пажадаў моцнага здароўя, поспехаў у працы, сямейнага дабрабыту. Настаяцель храма Пакрова Прасвятой Багародзіцы свяшчэннік Сергій павіншаваў усіх прысутных са святам і благаславіў на добрыя дзеі.            

“У Сокала” – так афіцыйна называецца аграсядзіба ў Карыцы-2, гаспадаром якой з’яўляецца Сяргей Уладзіміравіч Сокал. Але, на маю думку, назва не зусім дакладная. Правільней будзе – “У Сокалаў”, паколькі ад гаспадыні сядзібы Ірыны Уладзіміраўны таксама залежыць многае: чысціня і ўтульнасць у хаце, камфорт прыехаўшых адпачыць. І размова пра аграсядзібу пачалася менавіта з Ірынай Уладзіміраўнай.
– Муж даўно марыў мець свой вялікі сад. Ля дома ў Наваельні, дзе жывём і працуем, зямлі няшмат, там няма дзе яго пасадзіць. Таму, калі даведаліся, што гаспадар прадае хату, адразу згадзіліся яе купіць. Напачатку пра аграсядзібу не думалі. Хацелі выкарыстоўваць хату пад дачу. Сям’я ж у нас немаленькая: трое дзяцей, сын ужо ажаніўся, ёсць нявестка, унучка. А мы – людзі вясковыя, любім прыроду, таму не было сумненняў: купляць ці не купляць гэтую хату. Сяргею адразу спадабаўся і дом, і наваколле. Пазней даведаліся, што можна ўзяць у Белаграпрамбанку крэдыт для адкрыцця сваёй аграсядзібы. Пазычылі грошай і сталі адбудоўвацца…
Сёння аграсядзіба “У Сокала” (а існуе яна год, на працягу якога гаспадары даводзілі ўсё паступова да ладу) сустракае турыстаў з Мінска, Гродна, Мурманска, Масквы, Санкт-Пецярбурга. Звыш паўсотні чалавек змаглі тут адпачыць, атрымаць асалоду ад спакою, навакольнай прыроды, адчуць гасціннасць гаспадароў.
– Сваю мару – пасадзіць сад – я ажыццявіў, — расказвае далей ужо Сяргей Уладзіміравіч Сокал. – Падрастаюць ля аграсядзібы 20 яблыняў. Саджанцы нам падарыў мой бацька – Уладзімір Пятровіч Сокал. Ён так і сказаў: “Будзе памяць вам ды ўнукам”.
Пакуль што яблынькі не пладаносяць, але міне час, і наведвальнікі аграсядзібы змогуць пачаставацца садавінай, літаральна, з дрэва. Сёння ж яны могуць карыстацца прысядзібным участкам, дзе руплівая Ірына Уладзіміраўна пасадзіла пяць сартоў салаты, цыбулю, моркву, буракі, кроп, пятрушку, бульбу.
– Хачу сцяжынку да сядзібы абсадзіць рабінкамі, — дзеліцца планамі Сяргей Уладзіміравіч. – Уяўляеце, якая будзе прыгажосць восенню. А калі заглянеце сюды праз паўгода-год – не пазнаеце.
Самыя грандыёзныя планы гаспадара “У Сокала” звязаны з азярынай, якая знаходзіцца побач з аграсядзібай. Хочацца ўпарадкаваць вадаём, пачысціць яго, зарыбіць, зрабіць невялікі пляж, займець лодку, катамаран, зрабіць сваю невялічкую гідраэлектрастанцыю. Але пакуль што мары застаюцца марамі: стаіць на месцы пытанне з арэндай азярыны. Але Сокалы не губляюць надзеі, што іх праблема вырашыцца ўрэшце-рэшт станоўча, і турысты змогуць у спякотныя дні купацца, загараць ля вады.            

Забруджванне тэрыторый – па-ранейшаму актуальная праблема. Пра гэта сведчаць многія месцы Дзятлаўскага раёна. Так, на тэрыторыі старога рынку ў Дзятлаве з мінулага года ляжаць спілаваныя дрэвы, каля інтэрнату ААТ “Будкомплекс” будаўнічыя адходы — ля сценаў, уздоўж цеплатрасы тэрыторыя ў бытавых адходах.
Настойлівая просьба да адказных асобаў па арганізацыі вывазу адходаў з тэрыторый населеных пунктаў і прадпрыемстваў: прывядзіце тэрыторыі ў нармальны стан, усё смецце вывезіце на палігоны.
Цяпер на тэрыторыі Дзятлаўскага раёна размешчаны 3 палігоны і 24 міні-палігоны для ўтылізацыі смецця і адходаў. Яны знаходзяцца на абслугоўванні ЖКГ. З-за адсутнасці абвалоўвання, своечасовай утылізацыі адходаў міні-палігоны падобныя на стыхійныя звалкі.
Чысціня тэрыторый у многім залежыць і ад жыхароў раёна. Толькі тады месцы адпачынку, дарогі, вуліцы, лясы, вадаёмы будуць прыгожыя і чыстыя, калі насельніцтва будзе выконваць ўсе санітарныя патрабаванні. Пасільны ўклад у вырашэнне праблемы можа ўнесці кожны жыхар раёна, заключыўшы дагавор з камунальнай службай на вываз адходаў з тэрыторыі (тэлефон для даведак – 22-8-62), навёўшы чысціню на асабістых падворках, прылягаючай тэрыторыі.
С.ЯКШЭВІЧ,
урач- гігіеніст Дзятлаўскага райЦГЭ.

Пытанне абароны тэрыторый ад забруджвання па-ранейшаму актуальнае.
Пасля зімы знешні выгляд многіх тэрыторый Дзятлаўскага раёна пакідае жадаць лепшага. Замест падснежнікаў квітнеюць мусар і адыходы. На тэрыторыі старога рынку ў Дзятлава з мінулага года ляжаць спілаваныя дрэвы, каля інтэрната ААТ “Будкомплекс” будаўнічыя адыходы ляжаць ля сценаў, уздоўж цеплатрасы тэрыторыя захламлена бытавымі адыходамі. Настойлівая просьба да адказных асобаў па арганізацыі вывазу адыходаў з тэрыторый населеных пунктаў і прадпрыемстваў прывесці тэрыторыі ў нармальны стан, увесь мусар вывезці на палігоны.
Цяпер на тэрыторыі Дзятлаўскага раёна размешчаны 3 палігоны і 24 міні-палігоны для ўтылізацыі мусару і адыходаў. Яны знаходзяцца на абслугоўванні ЖКГ. З-за адсутнасці абвалаўкі, своечасовай утылізацыі адыходаў міні-палігоны падобныя на стыхійныя звалкі.
Чысціня тэрыторый у многім залежыць ад грамадзян раёна. Толькі тады месцы адпачынку, дарогі, вуліцы, лясы, вадаёмы будуць прыгожымі і чыстымі, калі насельніцтва будзе выконваць ўсе санітарныя патрабаванні. Пасільны ўклад у вырашэнне праблемы можа ўнесці кожны жыхар раёна, заключыўшы дагавор з камунальнай службай на вываз адыходаў з тэрыторыі (тэлефон для даведак – 22-8-62), навёўшы чысціню на ўласных падворках і прылягаючых тэрыторыях.
С.ЯКШЭВІЧ,
урач- гігіеніст Дзятлаўскага райЦГЭ.

Згодна распараджэння Дзятлаўскага раённага выканаўчага камітэта ад 26 сакавіка 2009 года №37 у мэтах рэалізацыі мерапрыемстваў па правядзенню ў 2009 годзе Года роднай зямлі і ў сувязі з падрыхтоўкай да святкавання 65-й гадавіны вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашыскіх захопнікаў аб’яўлены месячнік па санітарнай ачыстцы і навядзенню парадку на тэрыторыях населеных пунктаў раёна з 1 красавіка па 1 мая 2009 года.
Старшыням пасялковых і сельскіх выканкамаў, Дзятлаўскаму раённаму ўнітарнаму прадпрымству жаллёва-камунальнай гаспадаркі, кіраўнікам арганізацый раёна ў тэрмін да 15 красавіка 2009 года прыняць аператыўныя меры па санітарнай уборцы тэрыторый населеных пунктаў, добраўпарадкаванню дваровых тэрыторый, могілак, воінскіх пахаванняў, помнікаў, палігонаў, гаспадарчых зонаў, вытворчых базаў з далучэннем да выканання работ землекарыстальнікаў участкаў, уладальнікаў дамоў і пабудоваў, грамадскасці.
Арганізаваць работу па ямачнаму рамонту вулічна-дарожнай сеткі да 1 мая 2009 года.

Нарыхтоўка бярозавага соку рэгламентуецца Правіламі нарыхтоўкі другасных лясных рэсурсаў і ажыццяўлення пабочнага лесакарыстання. Грамадзяне для задавальнення ўласных патрэбаў маюць права весці нарыхтоўку бярозавага соку на ўчастках ляснога фонду, што вызначаны для гэтых мэтаў юрыдычнымі асобамі, якія вядуць лясную гаспадарку. Для гэтага неабходна звярнуцца ў лясніцтва ці лясгас па месцы жыхарства або па месцы, дзе грамадзянін хацеў бы нарыхтоўваць бярозавы сок.
Нарыхтоўка бярозавага соку на землях, якія не адносяцца да земляў ляснога фонду, рэгламентуецца Правіламі нарыхтоўкі драўнінных сокаў, збору, нарыхтоўкі ці закупкі дзікарослых раслін і (або) іх частак. Згодна з гэтым нарматыўным дакументам дазволена грамадзянам нарыхтоўка бярозавіка на ўчастках драўнінна-хмызняковай расліннасці, якая не ўваходзіць у лясны фонд, за выключэннем прыбярэжных палосаў рэк, азёраў, вадасховішчаў і іншых водных аб’ектаў, палосаў адводу чыгуначных і аўтамабільных дарог, іншых транспартных і камунікацыйных ліній, населеных пунктаў, дэндралагічных паркаў, батанічных садоў, месцаў, дзе пражываюць дзікія жывёлы або растуць дзікарослыя расліны, аднесеныя да відаў, уключаных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь, тэрыторый санаторыяў, Дамоў адпачынку, курортоў і ўстановаў аховы здароўя, месцаў масавага адпачынку. Нарыхтоўка бярозавага соку ў межах асабліва ахоўваемых тэрыторый могуць весці грамадзяне, калі гэта дапускаецца рэжымам аховы і выкарыстання такіх тэрыторый.                        

ГІСТАРЫЧНАЯ ДАВЕДКА
У 1886 годзе Горка налічвала толькі чатыры двары, жыхароў было 24 чалавекі. У вёсцы знаходзілася праваслаўная царква. Побач былі размешчана сядзіба, дзе былі вінакурны завод, вадзяны млын.
З цягам часу Горка забудоўвалася, павялічвалася колькасць гаспадарак, расло насельніцтва. На пачатку 1923 года ў Горцы была ўжо 31 гаспадарка, 190 жыхароў.
Цяпер у Горцы жывуць 283 чалавекі. Тут ёсць сталовая, магазін, комплексны прыёмны пункт, ФАП, аддзяленне паштовай сувязі, дом культуры, бібліятэка, школа. У цэнтры вёсцы стаіць помнік 45 землякам, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.                

На месцы сустрэчы рэк Моўчадзь і Ятранка размешчаны пасёлак Наваельня. Шмат цікавага адбылося ў яго гісторыі, шмат легендаў і паданняў складзены пра яго. Вось некаторыя з іх.
ЛЕГЕНДА ЛЯСОЎ
Гэта было даўным-даўно. Калісьці ў велізным маёнтку жыў багаты пан. Верыў ён у розныя прадказанні.
Аднойчы ў восеньскі даждлівы вечар у маёнтак зайшла бяздомная цыганка. Яна прадказала пану лёс, сказаўшы, што смерць яго прыйдзе з боку лесу.
Гэтыя словы вельмі спалохалі пана. Ён зачыніўся ў сваім маёнтку і загадаў высекчы ўсе лясы навокал. Сяляне былі вельмі незадаволеныя гэтым, яны любілі пайсці у лес за грыбамі і ягадамі. А цяпер сумавалі без гэтага занятку.
Праз некалькі гадоў пан памёр ад старасці . У маёнтку стаў жыць яго сын, які вярнуўся з горада. Малады пан не пазнаў сваіх родных мясцін. Ён загадаў пасадзіць вакол маёнтка маладыя ёлкі і сосны. Людзі з задавальненнем выканалі загад пана, праз некалькі гадоў вакол маёнтка падняўся малады хваёвы лес. З тае пары гэтае месца людзі пачалі называць Новай Ельняй, а пазней – Наваельняй.
Н.БАКОВІЧ.
9 ”А” клас. Навельнянскай СШ.