Расходы на ўтрыманне дзяцей, якія знаходзяцца на дзяржаўным забеспячэнні, спаганяюцца з бацькоў згодна рашэння суда. Яны могуць плаціць іх таксама ў дабраахвотным парадку па ўласнай заяве.
Непрацуючыя абавязаныя асобы, а таксама тыя, хто працуе і кампенсуе расходы на ўтрыманне дзяцей у добраахвотным парадку па заяве, але не ў поўным аб’ёме, належаць працаўладкаванню.
Пытанні працаўладкавання абавязаных асобаў вырашаюцца судом пры вынясенні судовых пастановаў. Судовая пастанова аб працаўладкаванні такой асобы на працягу трох рабочых дзён пасля яе вынясення накіроўваецца ў орган унутраных справаў і ў орган па працы, занятасці і сацыяльнай абароне па месцы жыхарства асобы.
Орган па працы, занятасці, сацыяльнай абароне абавязаны на працягу трох рабочых дзён вызначыць адну або некалькі арганізацый для працаўладкавання абавязанай асобы. Яна рэгіструецца, на яе тут афармляецца асабістая справа і выдаецца накіраванне на работу.
Абавязаная асоба павінна з’явіцца ў арганізацыю для працаўладкавання і прыступіць да работы не пазней дня, які ідзе за днём атрымання накіравання органа па працы, занятасці і сацыяльнай абароне. Апрача накіравання на работу, яна абавязана прад’явіць наймальніку і іншыя дакументы, прадугледжаныя арт.26 Працоўнага кодэкса: пашпарт, працоўную кніжку, дыплом аб адукацыі (калі ёсць у наяўнасці).
Арганізацыі, уключаныя ў пералік арганізацый, незалежна ад форм уласнасці для працаўладкавання абавязаных асобаў, павінны ў трохдзённы тэрмін з дня ўзнікнення свабодных месцаў (вакансій) інфармаваць аб гэтым орган па працы, занятасці і сацыяльнай абароне з указаннем умоваў працы і памеру заработнай платы па адпаведных вакансіях.                              

У рознічны гандаль вяртаюць звычайна тавар неякасны або некамплектаваны. Здараюцца выпадкі, калі пакупніка падчас не задавальняюць памер, форма, габарыты, фасон, колер або яго камплектацыя. Згодна арт. 28 Закона аб абароне правоў спажыўцоў, у пакупніка ёсць права абмяняць такі тавар, але пры захаванні вызначаных умоваў.
На працягу 14 дзён з моманту продажу нехарчовага тавару спажывец мае права вярнуць яго назад пры належнай якасці або абмяняць на аналагічны – толькі іншых памераў, фасону, колеру, правёўшы ў выпадку неабходнасці пераразлік з прадаўцом.
Такія патрабаванні пакупніка пра замену тавару належаць задавальненню, калі тавар не быў ужываны, захаваў свае спажывецкія якасці і ён мае доказ набыцця яго ў дадзенага прадаўца.
Для гэтага неабходна прад’явіць чэк, а пры адсутнасці яго – элементы ўпаковачнага матэрыялу (тары), на якіх ёсць адзнакі, што пацвярджаюць аб куплі тавару ў дадзенага прадаўца, а таксам іншыя дакументы і сродкі доказу, паказанні сведкаў. Таму адсутнасць у пакупніка чэка, калі ёсць іншы доказ, не з’яўляецца падставай для адмовы патрабаванняў (п.8 арт.20 Закона аб абароне правоў спажыўцоў).
Пры вяртанні якаснага тавару пакупніком прадавец павінен неадкладна вярнуць яму патрачаныя грошы. А калі дадзенае пытанне не вырашаецца адразу, максімальны тэрмін не павінен перавышаць 7 дзён. За парушэнне ўказанага часу прадавец плаціць пакупніку за кожны дзень пратэрміноўкі няўстойку ў памеры 1% цаны тавару на дзень яго рэалізацыі спажыўцу.
Пералік нехарчовых якасных тавараў, якія не належаць абмену і вяртанню, зацвярджаецца ўрадам Рэспублікі Беларусь.
М. АЛЕКСАНДРОВІЧ,
загадчыца юрыдычнай кансультацыі Дзятлаўскага раёна.

У цяперашні час асноўным нарматыўным актам, які рэгулюе прыём грашовых сродкаў пры рэалізацыі прадукцыі, тавараў (работ, паслуг) за наяўны разлік, з’яўляецца Пастанова Савета Міністраў і Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь ад 9 студзеня 2002 года №18/1 “Аб прыёме наяўных грашовых сродкаў пры рэалізацыі прадукцыі, тавараў (работ, паслуг) і аб некаторых пытаннях выкарыстання касавых суміруючых апаратаў і спецыяльных камп’ютарных сістэм” (са змяненнямі і дапаўненнямі). Падрабязны парадак выкарыстання юрыдычнымі асобамі і індывідуальнымі прадпрымальнікамі такіх апаратаў прадугледжаны ў Інструкцыі, зацверджанай Пастановай Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь ад 9 верасня 2004 года №103 (са змяненнямі і дапаўненнямі). Аднак, нягледзячы на падрабязнае рэгламентаванне прыёму наяўных грашовых сродкаў, некаторыя суб’екты прадпрымальніцкай дзейнасці наўмысна або з-за сваёй халатнасці працягваюць парушаць заканадаўства.  

Пытанне: я – інвалід ІІ-ой групы. Атрымліваю 190 тысяч рублёў пенсіі. З мужам у разводзе. Сын, яму ўжо споўнілася 18 гадоў, студэнт. Ці абавязаны муж на час яго вучобы плаціць аліменты? Галіна К., г. Дзятлава. Адказ кансультанта суда Дзятлаўскага раёна С.Ламака:
– Не. Тлумачу падрабязна. Згодна артыкула 91 Кодэкса Рэспублікі Беларусь “Аб шлюбе і сям’і” бацькі абавязаны ўтрымліваць сваіх дзяцей з дня нараджэння і да паўналецця, г. зн. да 18 гадоў. Паўналетнія дзеці маюць права на ўтрыманне ад сваіх бацькоў у двух выпадках: непрацаздольнасць (інваліды І і ІІ груп) і патрэба ў іх ўтрыманні.
Таму Галіна К. можа разлічваць толькі на добраахвотную дапамогу ад мужа на час вучобы сына. Плаціць аліменты ён не абавязаны.
Падрыхтавала да друку А. ДЗІКАЛАВА.

У аддзел ЗАГС Дзятлаўскага райвыканкама нярэдка звяртаюцца жыхары Дзятлаўшчыны наконт заключэння шлюбу з грамадзянамі далёкага і блізкага замежжа. Якія патрабуюцца для гэтага дакументы? На пытанні адказвае галоўны спецыяліст аддзела ЗАГС Святлана Міхайлаўна Вінакурава.
Рэгістрацыя заключэння шлюбу праводзіцца органам ЗАГСа па месцы жыхарства аднаго з уступаючых у шлюб на падставе пададзенай імі сумеснай пісьмовай заявы аб рэгістрацыі заключэння шлюбу.
Для рэгістрацыі заключэння шлюбу грамадзяне прадастаўляюць:
1) пашпарты або іншыя дакументы, якія пацвярджаюць асобу, тых, хто ўступае ў шлюб
пад дакументамі, якія пацвярджаюць асобу, для рэгістрацый актаў грамадзянскага стану разумеецца:
для грамадзян Рэспублікі Беларусь – пашпарт грамадзяніна Рэспублікі Беларусь;
для замежных грамадзян і асобаў без грамадзянства, якія пастаянна жывуць у Рэспубліцы Беларусь – від на жыхарства у Рэспубліцы Беларусь;
для замежных грамадзян і асобаў без грамадзянства, якія часова жывуць у Рэспубліцы Беларусь, — нацыянальны пашпарт або дакумент, якія яго замяняе з адзнакай аб рэгістрацыі замежнага грамадзяніна, асобы без грамадзянства ў Рэспубліцы Беларусь у органе рэгістрацыі па месцы фактычнага пражывання;
для замежных грамадзян і асобаў без грамадзянства, прызнаных бежанцамі у Рэспубліцы Беларусь, — пасведчанне бежанца.
Дакументы, якія пацвярджаюць асобу, выдадзеныя кампетэнтнымі органамі замежных дзяржаваў, прымаюцца органам ЗАГСа пры ўмове іх пераводу на адну з дзяржаўных моваў Рэспублікі Беларусь у парадку, які ўстаноўлены заканадаўствам;
2) дакументы, якія пацвярджаюць асобу аднаго з бацькоў асобы, якая ўступае ў шлюб, — у выпадку рэгістрацыі заключанага шлюбу па месцы жыхарства бацькі або маці;    

Юрыдычная служба раёна праводзіць вялікую работу па забеспячэнню правоў грамадзян, абароне іх інтарэсаў, садзейнічае стабільнасці ў грамадстве і нацыянальнай бяспекі.
Так, судом Дзятлаўскага раёна летась было разгледжана 209 крымінальных, 583 грамадзянскія, 1027 адміністрацыйных справаў, 224 матэрыялы. Выканана 3204 выканаўчыя дакументы. Выканаўчыя дакументы па спагнанню расходаў на дзяцей, якія знаходзяцца на дзяржаўным забеспячэнні — на асаблівым кантролі.
Вялікая ўвага надаецца судом прававой адукацыі насельніцтва. У працоўных калектывах і школах раёна праводзяцца лекцыі і гутаркі, вядзецца штодзённы прыём грамадзян (па суботах таксама), арганізоўваюцца выязныя судовыя пасяджэнні.
Прававая дапамога і абарона інтарэсаў грамадзян аказваецца і за межамі рэспублікі. Так, судом у 2008 годзе ў Расійскую Федэрацыю былі накіраваны 3 даручэнні аб уручэнні дакументаў і допыце адказчыкаў па справах аб спагнанні аліментаў, 4 хадайніцтвы аб выкананні на тэрыторыі РФ рашэнняў суда. Такія ж даручэнні накіроўваліся судом у Польшчу і Узбекістан. У Літву і Украіну накіроўваліся копіі рашэнняў суда аб скасаванні шлюбу. Судом выкананы два даручэнні аб аказанні прававой дапамогі, якія паступілі з судоў РФ і Украіны.
Даступным і якасным у раёне з’яўляецца натарыяльнае абслугоўванне. З гэтай мэтай рабочы дзень падоўжаны да 20 гадзін, ідзе прыём грамадзян па суботах, работа натарыяту арганізавана па прынцыпу “адно акно”, вядуцца выязныя прыёмы грамадзян у аграгарадках. Сумесна з органамі сацыяльнай абароны наладжана работа па аказанню натарыяльных паслугаў адзінокім інвалідам, якія не маюць сваякоў на тэрыторыі Беларусі.                              

Матэрыяльная адказнасць работніка па працоўнаму праву – гэта абавязак кампенсацыі стратаў, прычыненых наймальніку ў межах і парадку, устаноўленых заканадаўствам.
Работнік можа быць прыцягнуты да матэрыяльнай адказнасці пры адначасовай наяўнасці наступных умоваў:
стратаў, нанесеных наймальніку пры выкананні працоўных абавязкаў;
супрацьпраўныя паводзіны (дзеянні або бездзейнасць) работніка;
прамой прычыннай сувязі паміж супрацьпраўнымі паводзінамі работніка і ўзнікшымі ў наймальніка стратамі;
віны работніка ў нанясенні стратаў.
Згодна арт. 104 Працоўнага Кодэкса Рэспублікі Беларусі работнікі нясуць матэрыяльную адказнасць у поўным памеры, нанесенага па іх віне наймальніку. У выпадках, калі паміж работнікам і наймальнікам у адпаведнасці з арт.405 ПК заключаны пісьмовы дагавор аб прыняцці на сябе работнікам поўнай матэрыяльнай адказнасці за незабеспячэння захаванасці маёмасці і іншых каштоўнасцяў, перададзеных яму для захавання або іншых мэтаў.
Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 26.05.2000 г. №764 зацверджаны Прыкладны пералік пасадаў і работ, якія замяшчаюць або выконваюць работнікі, з якімі наймальнікам могуць заключацца дагаворы аб поўнай матэрыяльнай адказнасці.
У тых выпадках, калі немагчыма размежаваць матэрыяльную адказнасць кожнага работніка на падставе дагавору аб індывідуальнай матэрыяльнай адказнасці заключаецца дагавор аб калектыўнай (брыгаднай) адказнасці.
Таксама поўная матэрыяльная адказнасць ускладаецца на работніка ў выпадку, калі маёмасць і іншыя каштоўнасці былі атрыманы ім пад справаздачу па разавай даверанасці або па іншых разавых дакументах; калі страты нанесены злачынствам; калі страты нанесены работнікам, які знаходзіўся ў стане алкагольнага, наркатычнага або таксічнага ап’янення; калі страты нанесены нястачай, наўмысным зншчэннем або наўмысным псаваннем матэрыялаў, паўфабрыкатаў, вырабаў, а таксама інструментаў, вымяральных прыбораў, спецыяльнага адзення і іншых рэчаў, якія выдадзены работніку ў карыстанне на час працы; калі страта нанесена не пры выкананні працоўных абавязкаў, у выпадку, калі ўчынак зроблены ў рабочы час, але работнік не выконваў свае працоўныя абавязкі і калі ўчынак зроблены ў свабодны ад работы час. Як правіла, такія выпадкі звязаны з выкарыстаннем маёмасці наймальніка ў асабістых мэтах.                  

Бацькоўства ў судовым парадку згодна артыкула 57 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб шлюбе і сям’і можа быць устаноўлена, калі бацькі не знаходзяцца ў шлюбе між сабой і ў дзяржаўныя органы, якія рэгіструюць акты грамадзянскага стану, яны не звярталіся з сумеснай заявай пра рэгістрацыю дзіцяці. Устанаўленне бацькоўства ў судовым парадку адбываецца па заяве аднаго з бацькоў або апекуна, папячыцеля дзіцяці, а таксама самога дзіцяці, калі яно дасягнула паўналецця. Такім чынам, суд прымае іскавыя заявы аб устанаўленні бацькоўства не толькі ад маці, але і ад бацькі, ад самога паўналетняга дзіцяці, калі маці адмаўляецца падаць у органы ЗАГС сумесна з бацькам заяву пра рэгістрацыю дзіцяці.
Нават калі маці з’яўляецца непаўналетняй, яна мае права самастойна падаць іск аб устанаўленні бацькоўства. Пры прад’яўленні іску аб устанаўленні бацькоўства непаўналетняй маці, якая не знаходзіцца ў шлюбе, або да непаўналетняй асобы – бацькі дзіцяці суд у такіх выпадках прыцягвае да ўдзелу ў справе бацькоў істца ці адказчыка ў якасці іх законных прадстаўнікоў.
З іскам аб устанаўленні бацькоўства і спагнанні аліментаў ісцец мае права звярнуцца ў суд па месцы жыхарства адказчыка або па месцы свайго пражывання. Калі месца жыхарства адказчыка невядома, то суд можа аб’явіць яго пошук.                

На практыцы ў наймальніка часта ўзнікаюць пытанні аб правільным афармленні абавязкаў, якія выходзяць за рамкі пасадных інструкцый работнікаў. Пры разглядзе іх неабходна высветліць, якая форма працоўных адносін мае месца ў цяперашні час.
Працоўны кодэкс Рэспублікі Беларусь утрымлівае нормы, якія прадугледжваюць даплату за сумяшчэнне прафесій (пасадаў), расшырэнне зоны абслугоўвання (павелічэнне аб’ёму выконваемых работ) або выкананне абавязкаў работніка, які часова адсутнічае (арт.67ПК). Агульным для гэтых паняццяў з’яўляецца тое, што непрадугледжаная пасаднай інструкцыяй работа выконваецца разам з асноўнай.
У выпадку сумяшчэння пасадаў (прафесій) работнік выконвае апрача сваіх яшчэ і дадатковыя функцыі па другой пасадзе або прафесіі. Напрыклад, бухгалтар выконвае функцыі эканаміста ў межах працоўнага дня. У такім выпадку ў штатным раскладзе прадугледжана як пасада бухгалтара, так і эканаміста. У штатным раскладзе павінна быць адлюстравана, па якой з пасадаў устаноўлена сумяшчэнне. Аплата працы работніка праводзіцца ў адпаведнасці з акладам, які ўстаноўлены для пасады, на якую ён першапачаткова прыняты, а за сумяшчэнне праводзіцца даплата.
Выкананне абавязкаў работніка, які часова адсутнічае, мае месца ў выпадку, калі ў штатным раскладзе існуе пасада і на гэтую пасаду прыняты канкрэтны работнік, але ў дадзены час ён па ўважлівай прычыне (хвароба, водпуск, вучоба і г.д.) не можа выконваць свае абавязкі. Яго абавязкі ўскладваюцца на іншага работніка без вызвалення ад асноўнай работы і ў рамках устаноўленага працоўным дагаворам рабочага часу.                      

Пытанне: прадпрыемствам заключаны дагавор арэнды невялікага пакою ў будынку з асобным уваходам. Арэндадаўца просіць надбудаваць над уваходм казырок і абяцае ўлічыць кошт дадзеных работ у арэндную плату. У той жа час у нас ёсць апасенні – ці выканае арэндадаўца сваё абяцанне. Які парадак кампенсацыі праведзеных арандатарам паляпшэнняў арандаванай маёмасці?
Адказ: адной з найбольш распаўсюджаных прычын, якія ўзнікаюць паміж арандатарам і арэндадаўцам спрэчак з выпадку кампенсацыі праведзеных паляпшэнняў, выступае незахаванне ўстаноўленага законам і дагаворам парадку ўзгаднення вытворчасці такіх паляпшэнняў. Калі з выпадку аддзельных паляпшэнняў такога пытання не ўзнікае – арандатар управе іх забраць у адпаведнасці з пунктам 1 артыкула 594 грамадзянскага кодэксу Рэспублікі Беларусь, то ў выпадку з неаддзельнымі паляпшэннямі (якія не могуць быць аддзелены без шкоды для маёмасці) – спрэчкі сустракаюцца даволі часта.
Пытанне ў тым, на каго павінны адносіцца затраты, якія звязаны з неаддзельнымі паляпшэннямі, вырашаецца ў залежнасці ад таго, праведзены яны са згоды арэндадаўцы або без яго. У першым выпадку арандатар мае права на кампенсацыю кошту гэтых паляпшэнняў пасля спынення дагавору (п.2 арт.594 ГК РБ), у другім – усе праведзеныя затраты адносяцца на арандатара, паколькі ён не меў права ўносіць якія-небудзь змены ў арандаваную маёмасць на свой погляд (п.3 арт.594 ГК РБ).
Аналагічнае палажэнне ўтрымліваецца і ў артыкуле 22 Закона Рэспублікі Беларусь “Аб арэндзе”, згодна якога, у выпадку, калі арандатар правёў за кошт уласных сродкаў і з дазволу арэндадаўцы паляпшэнні, неаддзельныя без шкоды для арандаванай маёмасці (рэканструкцыя будынка або пабудовы, замена абсталявання і г. д.), ён мае права пасля спынення дагавора арэнды на кампенсацыю кошту гэтых паляпшэнняў, калі іншае не прадугледжана дагаворам. Кошт неаддзельных паляпшэнняў, праведзеных арандатарам без дазволу арэндадаўцы, апрача зямлі і іншых прыродных рэсурсаў, кампенсацыі не належыць.