СЛЕД ВАЙНЫ
На мяжы з Лідскім раёнам, ля Нёмана знаходзіцца вёска Бандары. На пачатку дваццатага стагоддзя яна адносілася да Лідскага павета. Цяпер Бандары — маляўнічы куток Дзятлаўшчыны. Ад Лідскага раёна яго аддзяляе жывая мяжа — Нёман. Быў час, калі праз яго на чоўнах дзеці з Бандароў перапраўляліся на другі бераг у школу, што знаходзілася ў Беліцы. На жаль, цяпер Бандары належаць да ліку вёсак, у якіх жывуць пераважна людзі пажылыя. Дарэчы, сярод іх ёсць яшчэ і тыя, хто памятае майстэрства бондарства, якое і дало назву гэтай вёсцы.
Гісторыя Бандароў утрымлівае шмат цікавага. Пры польскай уладзе у гэтых маляўнічых мясцінах жылі два паны — Жаброўскі і Рафаловіч (дарэчы, вельмі знакаміты арыстакратычны род). Сядзіба аднаго з іх знаходзілася на беразе Нёмана.Другі пан уладкаваўся ў лясной цішы.
Напамінам пра далёкія падзеі — Айчынную вайну 1812 года– з’яўляецца напалеонаўская дарога, якая пралегла праз лес непадалёку ад Бандароў. А вось пра загінуўшых падчас адступлення французаў нагадвае стары курган.
Шмат “зарубак” у жыцці, на лёсах жыхароў вёскі пакінула Вялікая Айчынная вайна. Балючыя раны засталіся і ў душы Настассі Аляксандраўны Капцеўскай, цяперашняй жыхаркі горада Дзятлава, ураджэнкі Бандароў. Успаміны пра тыя далёкія гады сталі яе водгукам на артыкул “Сын шукае магілу бацькі”, апублікаваны ў 91-ым нумары”Перамогі” за 2009 год. Размова ў ім шла пра Якава Яўсеева, аднаго з удзельнікаў партызанскага атрада “Звязда” імя К. Каліноўскага.
ХАЛОДНЫ СНЕЖАНЬ 1943-ГА…
Напрыканцы 1943 года Настачцы было толькі тры з паловай года. Тым не менш, тыя жудасныя падзеі ракавога для яе сям’і года назаўсёды ўрэзаліся ў памяць. Нагадаў пра іх і прачытаны артыкул “Сын шукае магілу бацькі”.Падзеі,пра якія ідзе размова ў публікацыі, адбываліся на вачах Настассі Аляксандраўны.
– Бацькоўская хата, — прыгадвае мая суразмоўца,– стаяла непадалёку ад дарогі, на ўскрайку вёскі. Падчас вайны сюды заходзілі то партызаны, то немцы, бункер якіх знаходзіўся за сем кіламетраў ад Бандароў. Прыходзілі, каб узяць што-небудзь паесці ці апрануцца.
10 снежня 1943 года да нас прыйшлі трое партызанаў, сярод якіх быў і Якаў Яўсееў. Яны паснедалі, пагутарылі з бацькам. Вечарам пачалася страляніна. Разам з маленькай сястрычкай і мамай мы залезлі на печ. Сядзелі там, пакуль не перасталі страляць. Раніцай на нашым агародзе ляжалі два застрэленыя партызаны. Трэцяму з іх, верагодна, удалося ўцячы.
Гэта была бяда для нашай сям’і. Яна мела і цяжкія наступствы: 25 снежня 1943 года мой бацька Аляксандр Дамянікавіч быў расстраляны. Яшчэ і цяпер ў вачах стаіць той эпізод: два чалавекі стаяць пад вокнамі на падворку, двое прыйшлі ў хату. Яны дапытваюцца ў таты, ці ёсць ў яго ружжо, патроны, ці ёсць сувязь з партызанамі. Поўзаючы на каленях, я прасіла гэтых людзей не забіраць тату, крычала, што ён нікога не забіваў, што ён ні ў чым не вінаваты. Але мае слёзы не дапамаглі: тату вывелі з хаты і ў канцы вёскі забілі.
На гэтым жахі вайны не скончыліся. Доўгі час да нас прыходзілі невядомыя ўзброеныя людзі, дапытваліся ў матулі, хто забіў яе мужа. Аднойчы наставілі на яе ружжо. Маўляў, калі не скажаш, дык застрэлім. Прыгарнуўшы нас да сябе, яна адказала:”Страляйце ўсіх, не пакідайце дзяцей сіротамі”.
Яна не ведала, хто забіў мужа: у той час да нас прыходзілі , ронаўцы,немцы, партызаны. Прыходзілі,каб узяць паесці або апрануцца. Мая матуля, яшчэ маладая жанчына, ад усяго перажытага вельмі хутка пасівела.                                        

“Боркі – вёска Раготнаўскага сельскага савета, за 30 км на паўднёвы ўсход ад Дзятлава, 177 км ад Гродна, 9 км ад чыгуначнай станцыі Выгада. У 1897 г. налічвала 29 дамоў, 234 жыхары. Назва ўтворана ад асновы бор (сасновы лес).”
Кніга “Памяць: Дзятлаўскі раён”
Сёння насельніцтва Борак складаюць 86 жыхароў на 49 двароў. Нездарма названая лясной, вёсачка сапраўды ўжо стала часткай мясцовых маляўнічых краявідаў, дзе жыццё і рух прыходзяць вясной, а з надыходам халадоў усё наваколле быццам замірае. Але вуліцы вёскі, будынкі і, галоўнае, людзі, якія тут жывуць, з’яўляюцца сведкамі жывой і кіпучай чалавечай гісторыі, насычанай людскімі радасцямі і клопатамі.
ПОМНІК ВЕРЫ ЛЮДСКОЙ
Сёння, на жаль, толькі з гістарычнай хронікі (паводле А. Калугіна “Праваслаўныя храмы”) мы можам даведацца, што ў Борках калісьці быў храм. Гэта Свята-Ражства-Багародзіцкая ўніяцкая царква, заснаваная тут яшчэ ў XVII cтагоддзі (1670 г.). У 1778 г. яна была перабудавана і працягвала сваё існаванне галоўным чынам на ахвяраванні Сапегаў. У 1839 годзе будынак храма перайшоў да праваслаўнай епархіі. Факты сведчаць, што ў Свята-Ражства-Багародзіцкай царкве знаходзіўся цудатворны абраз Маці Божай, які размяшчаўся ў адным з ярусаў алтара. Шкада, што сёння гэты помнік архітэктуры не захаваўся, ды і лёс цудоўнай іконы нам невядомы.
ГЕРОЙ МІНУЛАЙ ВАЙНЫ
У вёсцы Боркі сёння жыве ветэран Вялікай Айчыннай вайны Канстанцін Антонавіч Кароль – чалавек, які здабываў перамогу і мір на нашай зямлі.
Дваццацігадовым юнаком Канстанцін Антонавіч быў прызваны ў армію. У складзе польскай арміі (будучы снайперам-стралком) удзельнічаў у баях за Дрэздэн, выходзіў з акружэння. На нямецкай зямлі ён быў нядоўга, канец вайны сустрэў на тэрыторыі вызваленай Польшчы, дзе 24 кастрычніка 1945 года атрымаў загад аб дэмабілізацыі. Узнагароджаны медалём “За перамогу над Германіяй” і юбілейнымі медалямі.
Пасля вайны працаваў у калгасе, затым перайшоў на Боркаўскі крухмальны завод, дзе да 1983 года працаваў спачатку грузчыкам, затым – сушыльшчыкам гатовай прадукцыі, і нарэшце – памочнікам майстра. Тут жа дапрацаваў да пенсіі.
Канстанцін Антонавіч – добры сем’янін, гаспадар і бацька, вырасціў чатырох сыноў, двое з якіх жывуць у Беларусі (у Баранавічах і Слоніме), двое – у Латвіі. Сёння ветэран вайны і заслужаны працаўнік, Канстанцін Антонавіч Кароль жыве ў роднай вёсцы Боркі, на сваёй маленькай, ды дарагой сэрцу радзіме.                                        

Гэтая вёска мае падвоеную назву - Плёхава-Ягадная. Плёхава — першапачатковая назва населенага пункта. Настолькі немілагучная, што ў шасцідзесятых гадах мінулага стагоддзя вяскоўцы вырашылі перайменаваць свае родныя мясціны. Вёска стала называцца Ягадная. Верагодна таму, што ў тутэйшых лясах шмат журавінаў.
У 1996 годзе ў Ягаднай жылі 18 чалавек. Цяпер у вёсцы засталося толькі шэсць жыхароў. Праўда, адна з жыхарак гэтых мясцінаў — Н. Ю. Карповіч зімой пераяджае да дзяцей.
Вузкая вясковая дарога, заросшыя падворкі і сады, пустуючыя хаты — менавіта такой пейзажам сустракае Ягадная. Пра тое, што тут яшчэ ёсць подых жыцця, нагадваюць толькі некалькі добраўпарадкаваных падворкаў. Яны, нібы астраўкі, сярод таго запусцення, якое цяпер пануе ў вёсцы.
– Яшчэ ў пяцідзесятых гадах, калі я сюды пераехала жыць пасля замужжа, — расказвае Валянціна Барысаўна Шэўка, — у вёсцы было 30 двароў. У кожным з іх — па чатыры-шэсць чалавек. Больш ста чалавек жыло ў вёсцы, дзяцей было шмат. Вучыцца яны хадзілі ў Мяляхавіцкую школу. А яшчэ пры польскай уладзе пачатковая школа працавала тут, у Плёхаве.        

КЛІЧ РОДНЫХ КАРАНЁЎ
Вёскі ўтульна размясціліся побач у лясным зацішку,сярод прыроднай прыгажосці, якая радуе вока. Праязжаючы гэтымі мясцінамі, любуешся іх няхітрым вясковым пейзажам. Летам у зеляніне дрэваў тонуць падворкі, на якіх завіхаюцца гаспадары па сваіх клопатах і справах. А на некаторых падворках стаіць цішыня. Толькі чуецца шэлест ветру, які заблукаў у густых кронах дрэваў. Высокія і магутныя, яны нібыта захінаюць пустуючыя хаты, захоўваюць іх самотны пакой.
Адзінокія хаты, забітыя вокны на іх — такі пейзаж, на жаль, звыклы для сённяшніх вёсак. Звыкла і тое, што большасць іх насельніцтва складаюць людзі пажылога ўзросту. Яны не спяшаюцца пераязджаць у горад да дачкі або сына, дзе жыццё віруе, багатае на падзеі. Застаюцца ў роднай вёсцы, няхай і не такой шматлюднай, як у гады іх дзяцінства і маладосці, бо тут яны выраслі, тут назаўсёды засталіся іх родныя карані.      

Шмат ужо пісалі пра вайну, многа словаў гаварылі. А колькі б ні пісалі, не загояцца раны сведкаў тых страшных падзеяў, не стане ветэранам лягчэй, не забудуцца тыя жудасныя часы. Але мы павінны ведаць аб іх, мы павінны шанаваць памяць, паважаць іх адвагу і мужнасць.
Напэўна, кожны не раз чуў пра сірот вайны, не раз бабулі ці дзядулі расказвалі нам пра людзей, у дзяцінства якіх уварвалася вайна, якая не толькі загубіла жыццё іх бацькоў і адабрала маленства і забаўкі, але яшчэ і зламала маленькага чалавека, параніла кволую душу дзіцяці. Яны так і не зразумелі, і не адчулі, што такое шчаслівае дзяцінства, бо яго ў іх не было.
Фашысты не шкадавалі нікога і нічога. Расстрэльвалі цэлыя вёскі, спальвалі хаты. Здаецца, вось толькі што была вёска, жыццё, дзіцячы смех, кукарэканне пеўняў, дымок у комінах, а тут раз — і за адзін дзень ні чалавека, ні хаты, толькі трупы і цяжкі пах дыму ад спаленых хат.
У пачатку снежня 1942 года фашысты знішчылі вёску Пушча Ліпічанская, 13 і 16 снежня – Гарадкі, Трахімавічы, Гута, Руду Яварскую, Вялікую Волю… Гэты спіс можна працягваць далей.
Нельга забываць пра тых, каму ўдалося ўсё-такі выжыць, уратавацца ад бязлітасных карнікаў. Сярод іх — Аляксей Віктаравіч Ламака. На жаль, Аляксей Віктаравіч 24 ліпеня гэтага года пайшоў назаўсёды з жыцця. Але, каб ушанаваць яго памяць, давайце паслухаем, што помняць блізкія з яго аповядаў, і якім чалавекам ён быў.
Аляксею было толькі дзесяць гадоў, калі немцы прыйшлі ў вёску. Фашысты па чарзе адводзілі сагнаных у натоўп людзей і каля соснаў расстрэльвалі. Спачатку адводзілі толькі дарослых мужчын, потым дабраліся і да жанчын, дзяцей. Людзі крычалі, галасілі, плакалі, але ў карнікаў не было літасці, адзін крок уперад і, лічы, што ты ўжо расстраляны. Некаторыя спрабавалі збегчы, але і іх нагналі кулі забойцаў. Адзін маленькі хлопчык выйшаў услед за сваім бацькам і яго забілі на вачах маці. Ні кроплі літасці, ні кроплі чалавечнасці з боку немцаў, адныя здзекі і загубленыя жыцці.    

Няма ў Беларусі такой сям’і, якую б не закранула вайна. Кожны чацвёрты беларус загінуў у жудасныя часы. Шмат смелых і адважных салдат ляжаць пад плітамі абеліскаў і невядомых магілаў, шмат вёсак павыпальвалі фашысты, не шкадуючы ні старых, ні малых жыхароў. Гінулі па-рознаму: хто гарэў у агні, каго расстралялі…
За плячыма Івана Гародкі і вайна, і смерць блізкіх, і цяжкая праца. Адным словам — жыццё, поўнае выпрабаванняў і гора.
Дзяцінства Івана Аляксандравіча апалена агнём вайны. Не толькі апалена, а выпалена, выкрадзена фашыстамі. Немцаў дзевяцігадовы хлопчык бачыў некалькі разоў у сваёй вёсцы. А ў 1942 годзе жыхарам Гарадкоў не было спакою ад фашыстаў, нешта “вынюхвалі” паліцаі, хадзіў па хатах солтыс.
Аднаго дня немцы павыганялі людзей з хат і загадалі пастроіцца ў рад сем’ямі. Жанчыны, выціраючы слёзы хусткамі, пыталіся ці браць з сабой дзетак, спадзяваліся, што міне ліха хоць малых. Але фашысты загадалі, каб ішлі ўсе і запэўнівалі, што будуць рабіць праверку дакументаў. А потым з сабакамі хадзілі і правяралі па хатах, каб ніхто не збег і не схаваўся. Людзі, спалоханыя, чакалі, што будзе. Надзеі на лепшае не было, бо ведалі, што зусім нядаўна фашысты пазабівалі жыхароў вёскі Вялікая Воля. Стаялі і не зналі, што рабіць, куды падзецца ад лютых фашыстаў: хто стаяў нерухома, хто плакаў, хто маліўся. Маленькі Ваня стаяў з малодшымі братамі, бацькамі, бабуляй і дзядзькам, баючыся паварушыцца.
Убачыўшы, што немцы рыхтуюць зброю, некаторыя з крыкам спрабавалі ўцячы, але іх лавілі і вярталі назад, ставілі да людскога гурту. Жанчыны галасілі, дзеці, спалоханыя, прыціскаліся да матуляў, лезлі на бацькавы рукі. Немцы крычалі, што не будуць забіваць, загадвалі не плакаць, але людзі ўжо нічога не разумелі, яны адчувалі толькі жудасны страх, ад якога сэрца хоча вырвацца з грудзей, а кроў стыне ў жылах.
І раптам пачуліся стрэлы, людзі, нібы падкошаная трава, пападалі на зямлю. Хто спрабаваў уцячы, быў на бягу нагнаны кулямі і беспрытомна валіўся на зямлю. Моцныя мужчыны, старыя, жанчыны, дзеткі, залітыя крывёй, нерухома ляжалі на зямлі.      

Вёску Кажухоўцы мы наведалі ў адзін з восеньскіх дзён. Рэдакцыйная машына павольна рухалася па вясковай вуліцы, якая была ўпрыгожана яркім покрывам апалага лісця. Гэта надавала вёсцы нейкую сваю, толькі ёй уласную прывабнасць.
Мы спыніліся ў цэнтры Кажухоўцаў. Тут тоўпіліся вяскоўцы, якія здавалі яблыкі. На іх сёлетні год выдаўся даволі багаты. Здаўшы іх, людзі зноўку разыходзіліся, спяшаліся па сваіх справах і клопатах.
Павітаўшыся з адной з бабуляў, тлумачу мэту свайго прыезду. Выслухаўшы, яна накіроўвае мяне да аднаго са старажылаў вёскі — Сцяпана Станіслававіча Аўсяніка.
Седзячы на лавачцы каля яго дома, мы вядзём размову.
Сцяпан Станіслававіч – карэнны жыхар Кажухоўцаў, нарадзіўся ён у гэтай вёсцы ў 1925 годзе. Тут прайшлі яго дзіцячыя і юнацкія гады. Тут жылі яго дзед і прадзед. Дарэчы, мабыць яны расказалі ўнуку і праўнуку гісторыю, звязаную з назвай вёскі. Яна пайшла ад прозвішча ваеннага Кожухава, які з’явіўся ў гэтых мясцінах яшчэ ў гады шведскай вайны.
Увогуле дзядуля Сцяпана Станіслававіча мог многае расказаць. Адам Казіміравіч служыў на Чарнаморскім флоце, вартаваў катаржнікаў на іх шляху ў Сібір.
Сцяпан Станіславіч нарадзіўся ў шматдзетнай сям’і. Увогуле, у тыя гады амаль ў кожнай хаце было шматлюдна: разам жыла вялікая сям’я – бацькі, дзеці, бабуля і дзядуля.
Дзіцячыя гады Сцяпана Станіслававіча і яго равеснікаў праходзілі пры польскай уладзе.
Пачатковую адукацыю дзеці атрымлівалі ў школах, якія былі размешчаны на кватэрах. Мой суразмоўца і сёння памятае настаўніцу-польку Яніну, яе дачку Ванду. Пазней яны пакінулі Кажухоўцы і як далей склаўся іх лёс Сцяпан Станіслававіч не ведае. Ужо пры савецкай уладзе дзеці займаліся ў школе, якая знаходзілася ў Кузьмічах.
Вясковая моладзь вучылася, дапамагала бацькам па гаспадарцы. А вольны час быў аддадзены гульням і забавам. Зімой, калі пасля адлігі замярзаў луг непадалёку ля вёскі, дзеці каталіся на самаробных драўляных каньках, слізгаліся па заснежаных дарогах на самаробных лыжах. Гэта было ў даваенныя часы. Жыццё змянілася з пачаткам Вялікай Айчыннай вайны.
У тыя гады, прыгадвае Сцяпан Станіслававіч, у Кажухоўцах дзейнічалі два паліцаі. Адзін з іх быў назначаны немцамі, другога па загаду захопнікаў вымушаны былі абраць самі вяскоўцы. Пазней паліцаі збеглі ў Канаду.                                      

У кіламетрах чатырох ад Раготна ёсць вёска Івязь. Яе мілагучная назва ўтворана ад вярбы — ивы, кажучы па-руску. З боку Раготна сюды вядзе палявая дарога не самай лепшай якасці, якая то раздаецца ўшырыню, то раптам звужваецца. Па ёй і дабіраюся да вёскі. Тут прасёлак змяняецца брукам. Праўда, і па вясковай вуліцы асабліва не разгонішся: раз-пораз на дарозе ўзнікалі “лагчынкі”, ператвараючы яе ў нейкае падабенства гармоніка. Зрэшты, такія дарогі — па сутнасці, характэрная з’ява для невялікіх вёсачак.
ПЛЫЛІ НАД ІВЯЗЗЮ МЕЛОДЫІ…
На івязянскай вуліцы малалюдна. Гэта і зразумела: у вяскоўцаў заўсёды знойдзецца занятак. Толькі некалькі групак пажылых людзей, якія сядзелі на лавачках, з інтарэсам аглядзелі рэдакцыйны “жыгулёнак”, палічыўшы, відаць, што ў вёску завіталі якія-небудзь гандляры.
– Народу ў нас небагата — чалавек 50, не больш. А працаздольных толькі трое,– стараста Івязі Вера Сцяпанаўна Шахрай, як падалося, шчыра здзівілася маёй цікавасці да вёскі.– Дзяцей зусім няма. Нават падчас канікулаў гарадскіх унукаў гасцюе нямнога: павырасталі і ўжо не едуць. А некаторым наогул няма да каго завітаць — пустуе з дзесятак хатаў. Тым не менш я лічу, што ў нас прыгожая вёска з дагледжанымі падворкамі і хатамі.
Вера Сцяпанаўна, карэнная жыхарка Івязі, стала старастай летась. На пенсіі знаходзіцца амаль 10 гадоў. Яе жыццё практычна цалкам звязана з саўгасам “Раготна”: спачатку была паляводам, а потым 16 гадоў адпрацавала даяркай на ферме ў Івязі. “Добрыя раней былі паказчыкі на ферме. У свой час мяне, памятаю, прызнавалі лепшай даяркай гаспадаркі. А цяпер няма каму на ферме працаваць…”,– уздыхае яна.
У маладосці Вера Сцяпанаўна ездзіла на заробкі ў Латвію: тры сезоны — з вясны да восені — яна палола буракі ў прыбалтыйскім калгасе. “Плацілі добра, але ж і спіну там пасадзіла”,– успамінае жанчына аб тым вопыце.
З асаблівай цеплынёй, што не дзіўна, прыгадала яна аб колішнім культурным жыцці ў вёсцы:
– Раней у Івязі быў клуб, куды моладзь прыходзіла патанцаваць. Але ў нас была свая кампанія, і мы часта ладзілі ўласныя танцы: збіраліся ў чыёй-небудзь хаце, клікалі музыканта, плацілі яму па рублю і кружыліся пад гармонік у вальсах і польках. Весела было, бесклапотна.
Цяпер Вера Сцяпанаўна жыве адна. Мужа не стала ў далёкім ужо 1990-м. Абедзве дачкі, як і ў многіх іншых, пакінулі бацькоўскі дом. Ёсць у бабулі Веры ўнук і ўнучка — ёю, студэнткай Гродзенскага дзяржуніверсітэта, яна асабліва ганарыцца.                                        

Родны кут, бацькоўская хата, знаёмыя змалку сцежкі-дарожкі, непаўторныя краявіды малой радзімы… Няма, мабыць, такога чалавека, сэрца якога не напоўнілася б цеплынёй пры ўзгадванні аб усім гэтым. І нават калі хапае паўсядзённых клопатаў — прафесійных і сямейных, нават калі мы даўно і трывала аселі дзесьці далёка ад родных мясцінаў, кожны з нас звычайна вяртаецца туды — на кароткатэрміновую пабыўку ці хаця б у думках, у снах. І як бы мы не хацелі, у нашай памяці час ад часу ўсплываюць фрагменты-успаміны аб дзіцячай пары і летуценным юнацтве, якіх нізавошта не вернеш і якія былі ўсё ж такі не самымі горшымі перыядамі жыцця.
Не забываюцца аб сваіх каранях і былыя жыхары Кулікоўшчыны — вёскі, якой даўно ўжо не існуе. Яны збіраюцца разам трэці год запар для таго, каб зноў узгадаць мінулыя гады, абмеркаваць сучаснае жыццё-быццё і, самае галоўнае, наведаць тую мясцовасць, дзе раней была вёска. Вось і сёлета, 13 ліпеня, яны накіраваліся ў бок Дварца і спыніліся на добра знаёмым з дзяцінства сёмым кіламетры аўтадарогі. На месцы вёскі людзей вітае дуб — адзінае, што засталося ад Кулікоўшчыны. А некалі, як успамінае былы мясцовы жыхар Фелікс Іосіфавіч Гайдук, тут было каля двух дзесяткаў сялянскіх двароў, у якіх жылі каля 70-80 чалавек. Кулікоўшчыну раней можна было смела лічыць вёскай зайздросных кавалераў: у пару маладосці Фелікса Іосіфавіча іх налічвалася 12 супраць трох дзяўчат. Але хлопцы не бедавалі, паколькі на штотыднёвыя танцы да іх прыходзілі прыгажуні з суседніх вёсак.
Чаму ж згасла жыццё ў Кулікоўшчыне? Фелікс Гайдук лічыць, што гэта здарылася з-за праблем з электрычнасцю: калі яе ў вёсцы не стала, людзі паступова пачалі з’язджаць бліжэй да цывілізацыі. Ён, ажаніўшыся, паехаў

Што ні кажы, а ўмелі нашы продкі выбіраць мясціны для жыцця. Будаваліся бліжэй да прыроды, сярод жывапісных краявідаў.(Гэта мела ў першую чаргу практычную мэту, давала магчымасць забяспечыць сябе ўсім неабходным для жыццядзейнасці.) Адна за адной узнікалі вёсачкі на берагах рэкаў і азёраў, у акружэнні лясоў. Жыццё ішло ў суладдзі з прыродай, размерана і ціха.
І цяпер, наведваючы такія маленькія і ўтульныя вёсачкі, адчуваеш непаўторны спакой і гармонію. Асабліва прыгожыя яны ўлетку. Аб адной з такіх мясцінаў і пойдзе аповяд.
ТРЫ СОФ’І І ПЁТР
На беразе Нёмана размясцілася вёска Латышы. Буйным зелянівам дрэваў, духмяным водарам лясных суніцаў (імі тут можна паласавацца ўдосталь, было б толькі жаданне) сустракае ўлетку яна сваіх гасцей. А яшчэ пясчанымі дарогамі, ў якіх раз-пораз і “гразнуць” прыезжыя госці. А іх, негледзячы на гэтую непрыемную акалічнасць, нямала. Прыгожыя краявіды вабяць адпачываючых не толькі з Дзятлаўскага раёна, прыязджаюць сюды нават з Мінску. Жыхары вёскі радыя гасцям, паколькі з іх прыездам становіцца не так сумна.
Наведваюць гэтыя мясціны не толькі з мэтай адпачынку — яшчэ і ў пошуках… скарбаў. Многія спадзяюцца знайсці залатыя манеты або іншыя каштоўныя рэчы на тым месцы, дзе калісьці стаяў панскі маёнтак, а побач рос сад. Зараз аб ім нагадваюць толькі зараслі бэзу. Гэтае месца, што знаходзіцца непадалёк ля Нёмана, жыхары Латышоў так і называюць ”панскі сад”.
Аб ўсім гэтым я даведалася ад Соф’і Аляксееўны Рагойжа. Менавіта яе першую я сустрэла пад час майго наведвання вёскі. Седзячы каля капца, жанчына перабірала старую бульбу, адбірала дробную ад буйной. На маю прапанову расказаць пра вёску, пра яе адметнасць жанчына з задавальненнем