Калядныя святы займаюць асобнае месца сярод іншых святаў нашага народнага календара. Яны адзначаюцца ў пачатку каляндарнага года, у перыяд зімовага сонцазвароту, калі дзень пачынае паступова павялічвацца, а сонца ўсё часцей з’яўляецца на небе. З гэтымі святамі нашы продкі звязвалі свае надзеі на шчаслівае жыццё ў будучым годзе, на багаты ўраджай і дабрабыт сям’і.
Сам тэрмін “каляда” паходзіць ад лацінскай назвы “календа”. У старажытных рымлянаў першы дзень кожнага месяца называўся “календа”. Усе календы святкаваліся, але асабліва ўрачыста адзначаліся календы навагоднія. Гэта назва разам са святкаваннем у розныя часы была засвоена славянскімі народамі.
Каляды ахопліваюць тры святы: уласна Каляды (Ражство), Новы год і Хрышчэнне. Да кожнага з гэтых святаў гатавалася абавязковая рытуальная ежа – куцця – каша з тоўчаных ячменных крупаў. Вучоныя лічаць, што прыгатаванне куцці (абавязковай ежы ў памінальных абрадах) сведчыць аб сувязі калядных святаў з культам продкаў. Пры гэтым да Калядаў і Хрышчэння гатавалася “галодная” або посная куцця, а перад Новым годам (13 студзеня) – “багатая”. На ўсе тры куцці каша варылася ў адным гаршчку і з аднолькавай колькасці крупаў. Звараная каша да заходу сонца ставілася на покуці (адсюль і яе назва – “куцця”) на сена і накрывалася хлебам. Каштаваць яе забаранялася не толькі да пачатку вячэры, але і ў час гатавання.                

Такім чынам, праз 65 з паловай гадоў пасля гібелі адважнага партызанскага камандзіра, таленавітага доктара Ёскеля Атласа яго астанкі былі эксгумаваны і з воінскімі ўшанаваннямі перапахаваны на яўрэйскіх могілках Дзятлава. Гэтая падзея стала завяршэннем “справы Шлёмы-Атласа” (назаву яе так), якая доўжылася некалькі гадоў. Аб няўлічаным пахаванні, якое знаходзілася ў цяжкадаступным лясным масіве каля Малой Волі, у райваенкамат яшчэ ў 2003 годзе паведаміла настаўніца гісторыі Дзятлаўскай гімназіі Жанна Славаміраўна Нагавонская. У чэрвені таго ж года месца пахавання героя паказала жыхарка Руды Яварскай Галіна Міхайлаўна Юшкевіч, бацька якой працяглы час даглядаў магілу. Па словах жанчыны, у лясным гушчары пахаваны партызанскі доктар Маркус Шлёма, ён жа — Атлас. У наступным годзе наяўнасць касцявых астанкаў на месцы пахавання пацвердзілі байцы пошукавага спецбатальёна. Нягледзячы на станоўчы вынік рэкагнасцыровачных работ, астанкі партызана не былі перапахаваны — адпаведны дазвол не далі яўрэйскія абшчыны. У тым жа 2004-м магілу наведаў старшыня савета іудзейскіх аб’яднанняў у Беларусі Эдуард Парыж, але пасля яго візіту зрухаў з перапахаваннем не адбылося. Усё тлумачылася тым, што, згодна канонаў іудаізму, загінуўшы партызан-яўрэй павінен спачываць там, дзе быў пахаваны. З мэтай пацвярджэння інфармацыі аб доктары Дзятлаўскі райваенкамат накіраваў запыт у Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. Адказ, атрыманы з Мінска ў лістападзе 2007 года, быў даволі нечаканы: Маркус Шлёма і Ёскель Атлас — гэта два чалавекі, байцы Ленінскай партызанскай брыгады. Абодва лічыліся ў спісе загінуўшых, толькі Маркус Шлёма быў забіты падчас разведкі ў верасні 1942 года і пахаваны “каля хутара Русіна”, а Атлас — у снежні таго ж года і пахаваны ў “ВМ.-Валянскім лесе” (так напісана ў дакументах брыгады). Такім чынам, стала зразумела, што ў лесе за Малой Воляй знаходзяцца астанкі менавіта Ёскеля Атласа. Дарэчы, на старонках нашай газеты на працягу 2007-2008 гадоў былі апублікаваны некалькі матэрыялаў, прысвечаных “справе

У маі ў раёне працавалі прадстаўнікі 52-га асобнага спецыялізаванага пошукавага батальёна — адзінага ў Беларусі падраздзялення такога роду. Яны прыехалі на Дзятлаўшчыну з Лепельскага раёна Віцебскай вобласці для таго, каб пацвердзіць або абвергнуць інфармацыю аб існаванні некалькіх няўлічаных захаванняў перыяду Вялікай Айчыннай вайны. Карэспандэнт стаў сведкам іх працоўных будняў, пабываўшы на месцы раскопак.
ГЕРОЯ САВЕЦКАГА САЮЗА НЕ ЗНАЙШЛІ
Еду ў Наваельню, дзе працуюць спецыялісты з Віцебшчыны. Як паведаміла мясцовая жыхарка, на тэрыторыі гарпасёлка, на вуліцы Дварэцкай, павінна быць захаванне невядомага Героя Савецкага Саюза. Вось я і на месцы. Насустрач рушыў мажны мужчына ў камуфляжы, які, па ўсім бачна, ажыццяўляў кантроль за працэсам. Знаёмімся — перада мной старшы інструктар і начальнік разліку ў адной асобе, старшы прапаршчык Іван Сябко.
– Вы прысутнічаеце на рэкагнасцыровачных пошукавых работах. Дадзены аб’ект для нас — другі па ліку на тэрыторыі вашага раёна,– расказвае Іван Міхайлавіч. — Раней працавалі за Пацаўшчынай, дзе з былой бульбянай ямы былі эксгумаваны касцявыя астанкі чатырох чалавек. Праўда, яшчэ аднаго загінуўшага, як сведчыла мясцовая жыхарка, не знайшлі. Акрамя астанкаў, якія перададзены ў Дзятлаўскі сельсавет, адшукалі скураны рэмень, дзве пары падэшваў і жаночы грэбень. Значыць, як нам і казалі, адной з ахвяраў фашысцкага тэрору была жанчына. А на гэтым аб’екце пакуль што нічога не знойдзена.
Набліжаемся да магчымага месца захавання больш чым шасцідзесяцігадовай даўнасці. Паблізу нежылога дома, каля звыклай для Наваельні раскідзістай сасны, старанна і спрытна арудавалі невялікімі рыдлёўкамі двое салдат ў спецадзенні. “Сяржант-кантрактнік Сяргей Пятроўскі і радавы тэрміновай службы Андрэй Шумскі робяць кантрольныя шурфы,– каменціруе старшы прапаршчык.– Капаем да немяшанага грунта, або мацерыка. Тут ён мяшаны, значыць, калі пашанцуе, штосьці павінна быць. Поспех у нашай справе залежыць ад таго, наколькі дакладна ўказана месца захавання. На жаль, вельмі часта мясцовыя жыхары памыляюцца, што не дзіўна: усё ж такі столькі гадоў мінула пасля

Наша газета ўжо змяшчала публікацыі, прысвечаныя партызанскаму доктару Атласу. Так, яго прозвішча, а не мянушка, як памылкова сцвярджалася ў артыкуле “Магілы вядомыя і безыменныя” (№84 ад 31. 10. 2007 г.), менавіта Атлас. Як высветлілася, аўтар таксама памыляўся наконт таго, што сапраўднае яго імя — Маркус Шлёма. Паводле адказу на запыт, атрыманага Дзятлаўскім райваенкаматам з Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь, аказалася, што Атлас і Шлёма — гэта наогул два чалавекі, якія ўдзельнічалі ў партызанскім руху на Дзятлаўшчыне. Як паведамілі з Мінска, у дакументах Ленінскай партызанскай брыгады лічыцца: Яўген (Ёскель) Атлас, 1913 года нараджэння, яўрэй, грамадзянская спецыяльнасць — урач, партызан атрада “Перамога”; Маркус Шлёма, партызан атрада “Барацьба”, загінуў у верасні 1942 года падчас разведкі.

Ляцяць гады, адыходзіць у гісторыю мінулае. Часам задумваешся: у які спакойны мірны час мы жывем і каму мы абавязаныя, што цяпер на нашай беларускай зямлі яснае неба над галавой. Хочацца расказаць пра чалавека, якому, як і многім іншым, мы абавязаны сучаснасцю і будучыняй.
Размова пойдзе пра ветэрана Вялікай Айчыннай вайны, ветэрана органаў унутраных справаў старшыну міліцыі Рыгора Іванавіча Раўгейшу, які зараз жыве ў вёсцы Руда Яварская.
Нягледзячы на прайшоўшы час, Рыгор Іванавіч і цяпер памятае некаторыя падрабязнасці даваеннага жыцця, незабыўныя эпізоды ваенных гадоў.
Нарадзіўся 13 мая 1926 года ў вёсцы Кунцэвічы, недалёка ад горада Баранавічы ў сялянскай сям’і. Дзяцінства прайшло ў вёсцы. На сабе выпрабаваў нялёгкае сялянскае жыццё. Тры гады прыйшлося жыць пад нямецкай акупацыяй. У ліпені 1944 года пры адступленні немцы спалілі бацькоўскую хату. Пасля вызвалення родных мясцін у ліпені таго ж года Рыгор Іванавіч быў прызваны ў рады Савецкай Арміі. На працягу 40 дзён прайшоў падрыхтоўку ў Мінскім 5-м запасным палку сувязі і разам з саслужыўцамі быў адпраўлены на фронт у Польшчу. Яго размеркавалі ў 39-ю стралковую дывізію 68-га асобага батальёна сувязі на пасаду тэлефаніста кабельнай сувязі.
Рыхтавалася вялікае наступленне, ішла падрыхтоўка да фарсіравання Віслы і галоўнай задачай сувязістаў было ўстанавіць і падтрымліваць сувязь з батальёнам, які ўжо знаходзіўся на другім беразе.

27 студзеня па прапанове ААН зацверджаны як Дзень памяці пра Халакост – трагедыю яўрэйскага насельніцтва ў час другой сусветнай вайны. Не абышлі гэтыя падзеі і наш раён. Неаднаразова газета “Перамога” друкавала артыкулы, якія расказвалі пра падзеі, звязаныя з Халакостам на Дзятлаўшчыне.
Адзін з накірункаў дзейнасці музея “Гісторыя і культура народаў Дзятлаўшчыны” гімназіі № 1 – гэта пошукавая работа. Ужо некалькі гадоў збіраюцца ўспаміны сведкаў трагедыі Халакоста на Дзятлаўшчыне. Пра цікавыя набыткі і знаходкі карэспандэнтка гутарыць з Жаннай Славаміраўнай Нагавонскай, кіраўніком гімназічнага музея.
— Чаму ваш музей вырашыў заняцца пошукамі матэрыялаў менавіта па тэме Халакоста?
— Вывучаючы гісторыю горада, мы даведаліся, што ў Дзятлаве ў 1938 годзе праводзіўся перапіс насельніцтва, згодна якога ў мястэчку пражывалі 5763 чалавекі, з іх – 1620 хрысціяне, астатнія – яўрэі(па ўспамінах жыхара Дзятлава І. І. Белавуса).
У 2002 годзе, рыхтуючыся да 60-годдзя Халакоста на Дзятлаўшчыне, сутыкнулася з праблемай: амаль няма ўжо сведкаў трагедыі. Адзін з жывых сведкаў – А. Я. Каплан расказаў нам пра сваё выратаванне з гета. З таго часу і пачалася пошукавая работа: перапіска з членамі абшчыны дзятлаўскіх яўрэяў у Ізраілі, ЗША. Шмат цікавага было ў пісьмах ад былых вязняў гета. Спадзяюся, што з самымі цікавымі фактамі мы пазнаёмім вас, паважаныя чытачы “Перамогі”, на старонках газеты. Але ёсць шмат пытанняў, высветліць і даследаваць якія маглі б дапамагчы нам і жыхары Дзятлаўшчыны.
– Прайшло ўжо столькі гадоў пасля заканчэння вайны, няўжо спадзеяцеся знайсці яшчэ што-небудзь новае і цікавае?
— На жаль, падчас адраджэння нашай краіны з руін пасля вайны людзям было не да запісаў успамінаў. Аднак вялікую работу ў гэтым накірунку правялі супрацоўнікі раённага музея. Ёсць і іншыя людзі, якія неабыякава адносяцца да нашага пошуку. Так, у 2002 годзе, пасля публікацыі ў “Перамозе” артыкула “Сведка тых жудасных падзей”, дырэктару Дзятлаўскага гісторыка-краязнаўчага музея Ф. Ф. Красюку патэлефанавала Галіна Міхайлаўна Юшкевіч, супрацоўніца клуба в. Руда Яварская. Яна паведаміла пра знойдзеную ёю магілу ў лесе паміж вёскамі Малая Воля і Дубароўшчына, дзе нібыта пахаваны ці то доктар Атлас, ці Маркус Шлёма, сувязны партызанскага атрада. Гэта неабыякавая жанчына не толькі адшукала пахаванне, але і расчысціла магілку, высекла кустоўе вакол. Гэта – прыклад неабыякавасці нашых беларускіх людзей да трагедыі яўрэйскага народа.
Спачатку мы думалі, што Маркус Шлёма і Ёскель Атлас – гэта адзін і той жа чалавек, але гэта не так. Хацелася б знайсці магілу і другога героя. Прыйшлі ўжо адказы на запыты, якія мы праз ваенкамат адправілі ў ваенны архіў.
— Што дапамагае вам весці пошукавую дзейнасць?
— Супрацоўніцтва з дырэктарам музея яўрэйскай культуры ў г. Мінску І. П. Герасімавай, дырэктарам гісторыка-краязнаўчага музея ў г. Навагрудку Т. Р. Вяршыцкай. Асабліва хочацца адзначыць, што вялікі вопыт даследчай, а таксама выхаваўчай работы, якую неабходна праводзіць сярод школьнікаў, я атрымала ўдзельнічаючы ў міжнародных семінарах “Халакост і талерантнасць”. Падчас іх яшчэ пазнаёмілася з вялікай колькасцю цікавых людзей, якія займаюцца праблемай Халакоста не толькі ў Беларусі, але і за мяжой – у Расіі, на Украіне.
— Ці існуюць складаныя пытанні даследчай дзейнасці, на якія сёння няма адказу?
— Пакуль амаль невядома гісторыя гета ў Казлоўшчыне: дзе яно знаходзілася, калі ўтворана, як людзі ратаваліся, дзе пахаваны – версій шмат. На гэтыя пытанні хацелася б знайсці адназначныя адказы. Дакумент, які я прапаную для публікацыі на гэтай старонцы, можа зацікавіць чытачоў, якія, спадзяюся, адгукнуцца на артыкул і паведамяць нам сваю інфармацыю не толькі пра Ёскеля Атласа, але і іншыя факты трагедыі яўрэйскага народа на Дзятлаўшчыне. Наш кантактны тэлефон: 22-6-39 (запрасіць кіраўніка музея Жанну Славаміраўну Нагавонскую).
— Якія мерапрыемствы, прысвечаныя Халакосту, прайшлі сёлета ў гімназіі напярэдадні Дня памяці?
— У кожным класе праведзены тэматычныя гутаркі з вучнямі. Класныя выхавальнікі або настаўнікі гісторыі яшчэ раз нагадалі ім прычыны трагедыі, расказалі пра жудасныя факты гісторыі.
26 студзеня ў гімназіі ладзіўся мітынг-рэквіем, на якім вучні пачулі пранікнёныя словы пра Халакост. Таццяна Панасевіч і Настасся Буйко, вучаніцы 11 “Б” класа выступілі з урыўкамі са сваіх работ, у якіх выказалі адносіны да трагедыі, заклікалі людзей быць неабыякавымі да гора ўсіх народаў свету.
Дарэчы, напярэдадні Дня памяці маскоўскі фонд Халакосту даслаў граматы ўдзельнікам IY Міжнароднага конкурсу творчых работ “Урокі Халакосту – шлях да талерантнасці”. Менавіта іх і атрымалі Насця — за работу “Попел Халакосту стукае ў маё сэрца” і Таня за работу “Бабін Яр: людская памяць не можа маўчаць (па кнізе А. Кузняцова “Бабін Яр”) пра трагедыю кіеўскіх яўрэяў. Узнагароды атрымалі і кіраўнікі дзяўчынак – настаўніца рускай мовы і літаратуры Раіса Уладзіміраўна Лакіза і я, настаўніца гісторыі.
– Як вы лічыце, ці кранаюць сучасную моладзь падзеі тых далёкіх часоў?
– Спадзяюся, што кранаюць, бо як ацаніць тады той факт, што адразу пасля мітынга да мяне падбеглі некалькі дзяўчынак з восьмага класа, папрасілі даць пачытаць кнігу “Бабін Яр” А. Кузняцова. Наша моладзь талерантная да людзей розных нацый.
Хочацца верыць, што наша работа і надалей будзе спрыяць патрыятычнаму выхаванню беларускай моладзі. Мы з гонарам можам сказаць, што беларусам не трэба прасіць прабачэння ні перад яўрэямі, ні перад іншымі народамі свету за свае ўчынкі падчас Вялікай Айчыннай вайны. Далейшы пошук дапаможа нам даказаць, што нашы землякі за выратаванне яўрэяў у гады вайны таксама дастойны насіць ганаровае званне “Праведнік міру”.

Падзеі снежня 1942 года - адныя з самых трагічных у гісторыі Дзятлаўшчыны. Тады, з 13 па 16 снежня, па ўсёй яе тэрыторыі фашысты праводзілі масавыя карныя акцыі - палілі вёскі, а жыхароў расстрэльвалі або спальвалі сем’ямі. 65 гадоў прайшло з той пары, але для падобных злачынстваў тэрміну даўнасці няма і не можа быць.
Аб фашызме і аб яго ролі ў сусветнай гісторыі чалавецтва ведаем, здаецца, усё. Але і сёння знаходзяцца тыя, хто спрабуюе ўзвялічыць Гітлера, яго зграю і нават надаць нацызму чалавечыя рысы. Аднак жыве народная памяць аб 2230 тысячах беларусаў, забітых і закатаваных за тры гады акупацыі. Суд народаў не скончыўся ў Нюрнбергу - ён працягваецца не толькі дзеля гістарычнай справядлівасці, але і дзеля жыцця на Зямлі. Нездарма кажуць, што той, хто не памятае свайго мінулага, асуджаны зноў перажыць яго.
Рыхтуючыся ў паход на Усход, Гітлер і яго памагатыя знімалі ўсялякую адказнасць са сваіх салдат за крывавыя расправы. Узгадаем адну са звярыных запаведзяў нацыстаў: “У цябе няма сэрца, нерваў - на вайне яны не патрэбны. Знішчай у сабе літасць і спачуванне, забівай кожнага рускага, савецкага. Не спыняйся, калі перад табой стары ці жанчына, дзяўчынка ці хлопчык - забівай, і ты выратуеш сябе ад гібелі, забяспечыш будучыню сваёй сям’і і праславішся навекі”. І гітлераўскія нелюдзі паслядоўна “высялялі” беларусаў на той свет: расстрэльвалі, вешалі, спальвалі жывымі, атручвалі ў “душагубках” ні ў чым не вінаватых людзей. Астатніх адпраўлялі ў Германію на прымусовыя работы.
Ёсць у Беларусі страшныя “могілкі вёсак”, адзіныя ва ўсім свеце - у Хатыні. 4885 беларускіх вёсак былі знішчаны карнікамі, з іх поўнасцю з усімі жыхарамі - 627, з часткай насельніцтва - 4258. Гэта тая рэальнасць, якую фашызм рыхтаваў цэлым краінам і кантынентам, але шырока разгарнуць паспеў толькі тут.
Свае Хатыні ёсць і на Дзятлаўшчыне. У вёсцы Гарадкі да вайны быў 51 двор, дзе жылі 385 чалавек. 13 і 16 снежня 1942 года фашысцкія карнікі ў два заходы знішчылі 48 двароў, расстралялі і спалілі жывымі 367 жыхароў вёскі. У Трахімавічах былі 23 двары, у якіх жылі 165 чалавек. 13 снежня і яшчэ праз некалькі дзён карнікі спалілі 22 двары і расстралялі 142 вяскоўцы. У Вялікай Волі да вайны меліся 104 двары, пражывала 430 чалавек. 16 снежня фашысцкія каты акружылі вёску, спалілі ўсе дамы, расстралялі і спалілі жывымі 364 мужчын, жанчын і дзяцей. Усяго ў пераліку населеных пунктаў Дзятлаўскага раёна, поўнасцю або часткова знішчаных нямецка-фашысцкімі захопнікамі разам з жыхарамі, налічваюцца 23 вёскі.

З надыходам восені, а затым і зімы заўважаеш, як час нібыта прыпыняе свой бег. Паволі цягнуцца дні, вечары. Душу агортвае нейкі незразумелы смутак. І лепшым лякарствам ад яго, як мяркуюць многія, з’яўляецца падарожжа. Менавіта яно дапамагае “развеяць” тугу, дорыць новыя ўражанні, якіх так прагне душа. І не абавязкова накіроўвацца кудысьці далёка-далёка. Шмат цікавага знаходзіцца зусім побач, у нашых родных беларускіх гарадах і мястэчках.
… Зусім нядаўна адбылося маё невялікае падарожжа ў Навагрудак. Як ні сорамна прызнацца, але гэты старажытны горад з такой цікавай гісторыяй я наведала ўпершыню. Ён сустрэў непрыветліва — халодным сцюдзёным ветрам, які дзьмуў не па-восеньску. Што ж, гэта адметная асаблівасць клімату Навагрудка — у ім заўсёды халадней, чым у іншых гарадах Беларусі. Нездарма жыхары Навагрудка называюць яго паўночным горадам. Нават існуе меркаванне, што калісьці навагрудчанам за холад, які панаваў у горадзе, улады выплочвалі грашовую кампенсацыю.
Але ж тым не менш “суровы” клімат не перашкодзіў Навагрудку стаць першай сталіцай Вялікага княства Літоўскага. Сёння аб гэтым перыядзе ў жыцці горада нагадваюць шмат гістарычных месцаў. І ў першую чаргу — Замкавая гара. Знаходзячыся на ўзвышшы, міжволі задумваешся аб тым, што калісьці тут было “ядро” горада, дзе адбываліся важнейшыя гістарычныя падзеі. Задумваешся і аб тым, што калісьці тут жылі людзі, якія таксама марылі, спрачаліся, кахалі… Цяпер іх імёны — толькі частка гісторыі. А некаторыя — і зусім забыты, схаваны навек у сівой даўніне.
Побач каля Замкавай гары знаходзіцца Фарны касцёл, дзе калісьці вянчаўся Ягайла з Соф’яй Гальшанскай. На тэрыторыі касцёла ёсць капліца, дзе пахаваны сёстры — назарэцянкі. З імі звязана трагічная гісторыя, якая адбылася ў часы Вялікай Айчыннай вайны. Падчас страшнага ліхалецця сёстры-назарэцянкі вымушаны былі прыпыніць сваю місіянерскую дзейнасць. Вымушаны былі хавацца ад нямецкай улады. Але, нягледзячы на ганенні, сёстры-назарэцянкі вельмі часта, пераапрануўшыся ў свецкую вопратку, збіраліся каля сцен Фарнага касцёла, маліліся за выратаванне горада. На працягу адной ночы, па просьбе жыхароў, сёстры-назарэцянкі маліліся за 100 падлеткаў, якіх па рашэнню нямецкіх уладаў павінны былі расстраляць… Мабыць, усё ж такі цудадзейная сіла малітвы аказала свой уплыў на далейшае развіццё гэтай гісторыі. Усе падлеткі засталіся ў жывых, яны былі вывезены на работы ў Германію. А сёстры-назарэцянкі ў хуткім часе былі расстраляны. Яны прынеслі сваё жыццё ў ахвяру дзеля таго, каб маглі жыць іншыя…
Аб жудаснай вайне нагадвае і музей халакоста, дзе ў гады Вялікай Айчыннай знаходзілася яўрэйскае гета. На адкрыцці музея прысутнічалі і былыя вязні жудаснага “памяшкання смерці”. Сярод іх — Рая Кушнер. Тады многіх прысутных уразіла, як жанчына, якую ўнукі прывезлі на інваліднай калясцы, змагла падняцца, прайсці некалькі крокаў па падлозе былога гета…
… Шмат цікавага аб гісторыі Навагрудчыны я змагла даведацца, наведаўшы гісторыка-краязнаўчы музей. Аб мінулым тут нагадваюць шматлікія экспанаты, якія знаходзяцца ва ўтульных

Дзятлаўскае раённае аддзяленне рэспубліканскага грамадскага аб’яднання “Беларускі дзіцячы фонд” актыўна ўдзельнічае ў грамадскіх справах, накіраваных на паляпшэнне стану дзіцяці ў сям’і, дзіцячым калектыве, навакольным асяродку. Актывістамі Дзіцячага фонду шырока прапагандуюцца перавагі сямейнага выхавання, роля бацькоў у станаўленні развіцця дзіцяці, падрыхтоўцы яго да самастойнага жыцця, фарміраванні актыўнай жыццёвай пазіцыі. У дапамогу бацькам распрацоўваюцца метадычныя парады, памяткі з прыцягненнем розных спецыялістаў (педагогаў, псіхолагаў, сацыяльных педагогаў, юрыстаў, медыцынскіх работнікаў). Праз паводзіны і ўдзел у разнастайных мерапрыемствах з дзецьмі, бацькамі, насельніцтвам прапагандуецца здаровы лад жыцця, павышэнне адказнасці бацькоў за выхаванне, фарміраванне сямейных традыцый, культура сямейна-шлюбных адносін. Члены прэзідыума раённага аддзялення Дзіцячага фонду на працягу года арганізоўвалі віншаванні, уручэнні сувеніраў таленавітым дзецям (раённы конкурс “Любазнайка” і раённая спартландыя сярод выхаванцаў дашкольных установаў, раённы конкурс “Юныя таленты”), а таксама падчас правядзення раённых святаў (Дня абароны дзяцей, Дня сям’і, акцыі “Нашы дзеці”, раённага злёту юных выратавальнікаў) дзецям- інвалідам, выпускнікам Дзятлаўскай школы-інтэрната для дзяцей-сірот і дзяцей, якія засталіся без апекі бацькоў, — на агульную суму звыш 600 тысяч рублёў.

(205 гадоў з дня нараджэння Ігната Дамейкі)

Ігнат Іпалітавіч Дамейка нарадзіўся 31 ліпеня 1802 года ў маёнтку Мядзвядка Навагрудскага павета(цяпер Карэліцкага раёна) у сям’і былога земскага суддзі. Пасля смерці бацькі ў 1809 годзе Ігната апекавалі дзядзькі: Ігнат — гаспадар маёнтка Жыбартаўшчына, што каля Дзятлава, і Язэп з Азяранаў, які пасля заканчэння Галоўнай літоўскай школы вывучаў мінералогію ў горнай акадэміі нямецкага горада Фрайберга. Яны і выправілі дзесяцігадовага пляменніка ў Шчучын. Там манахі ордэна піяраў трымалі школу, вядомую высокім узроўнем ведаў. Сучасныя даследчыкі, аналізуючы змест тагачасных піярскіх падручнікаў фізікі, матэматыкі, гісторыі здзіўляюцца прыгажосці іх мовы, лагічнасці падачы матэрыялаў.
Дарога са Шчучына вяла ў Вільню. 20 верасня 1816 года Ігнат Дамейка быў прыняты на факультэт фізічных і матэматычных навук Віленскага ўніверсітэта. Апрача фізічных і матэматычных курсаў, студэнтам фізіка-матэматычнага факультэта выкладалі тапаграфію, архітэктуру, рыхтуючы іх да прафесіі інжынера, якая асабліва вабіла Ігната. Студэнты вывучалі і замежныя мовы, гісторыю, літаратуру. Менавіта на лекцыях паэзіі Дамейка пазнаёміўся з Адамам Міцкевічам, пасябраваў з ім. Ва ўніверсітэце разам са сваімі землякамі А. Міцкевічам і Я. Чачотам Дамейка прымаў удзел у тайным таварыстве філаматаў(“што імкнуцца ад ведаў”). У 1822 годзе І. Дамейка закончыў Віленскі ўніверсітэт, атрымаў ступень магістра філасофіі. А восенню 1823 года разам з іншымі ўдзельнікамі патрыятычна-дэмакратычнага руху быў арыштаваны і высланы з Вільні пад нагляд паліцыі.

Шэсць гадоў Дамейка правёў у маёнтках дзядзькі Ігната: спачатку ў Жыбартаўшчыне каля Дзятлава, потым у Заполлі на Лідчыне. Яму назаўсёды было забаронена паступаць на дзяржаўную службу і займацца грамадскай дзейнасцю. Жыццё ў глушы было нялёгкае, таму Дамейка ў сваёй гаспадарцы распачаў доследы па вырошчванню жывёлы на навуковай аснове. Пазней А. Міцкевіч у паэме “Дзяды” паказаў Дамейку ў вобразе аканома Жэготы (так звалі Дамейку сябры па ўніверсітэту).
І. Дамейка прыняў актыўны удзел у паўстанні 1830-1831 гадоў, змагаючыся ў атрадзе генерала А. Хлапоўскага. Пасля паражэння паўстання вымушаны быў эмігрыраваць. У 1837 годзе закончыў Горную школу ў Парыжы , займаўся грамадска-палітычнай дзейнасцю, дапамагаў А. Міцкевічу перапісваць рукапісы паэмы “ Пан Тадэвуш”. Па рэкамендацыі парыжскіх прафесараў І. Дамейка прыняў прапанову чылійскага ўрада і падпісаў кантракт на пасаду выкладчыка Горнай школы у горадзе Какімба на поўначы Чылі і ў 1838 годзе адплыў туды.

За тры месяцы Дамейка вывучыў іспанскую мову і з гэтага часу ўсе свае веды , творчы запал і энергію пачаў аддаваць новай радзіме. Пасля заканчэння тэрміну кантракту Дамейку запрасілі ў сталічны горад Сант’яга з мэтай дапамогі ў правядзенні рэформы ва ўніверсітэце. З 1867 па 1883 год І. Дамейка быў рэктарам гэтага ўніверсітэта. Ён заснаваў мінералогію ў Чылі, напісаў падручнікі па фізіцы, хіміі, мінералогіі. Стварыў хімічную і горную лабараторыі, тры музеі, у тым ліку мінералагічны і этнаграфічны, розныя навуковыя калекцыі. Упершыню ў Лацінскай Амерыцы Ігнат Дамейка ўвёў у Чылі метрычную сістэму мераў і вагі.