карэйкi (па 150 г), 1 бляшанка кансерваваных ананасаў кольцамi, 50 мл алею, 100 г нацёртага сыру, зелянiна пятрушкi.
Ананасы дастаньце з бляшанкi, кавалкi мяса злёгку адбiце, пасалiце, папярчыце. У мiску налiце ананасавы сок i пакладзiце кавалкi мяса. Пастаўце марынавацца ў халадзiльнiк на 1,5 гадзiны.
Нагрэйце духоўку да 200 градусаў Цэльсію. На патэльнi абсмажце мяса на алеi з аднаго боку да румянай скарыначкi. Кавалкi мяса перавярнiце i перакладзiце на бляху, на кожны пакладзiце па лустачцы ананасаў, пасыпце нацёртым сырам i запякайце ў духоўцы 20 хвiлiн. На гарнiр падайце адвараны рыс. Упрыгожце зелянiнай пятрушкi.

САЛАТ “ДОБРЫ НАСТРОЙ”
Гэта страва называецца так таму, што выглядае ярка, страката i стварае за сталом адчуванне свята.
Невялiкi качан пекiнскай салаты, 400 г фiле курынай грудкi, 150 г цвёрдага сыру, 150 г маянэзу, 10 алiвак, 1 пакецiк маленькiх сухарыкаў (белых цi чорных).
Курыцу адварыце ў падсоленай вадзе. Калi яна астыне, аддзялiце мяса ад касцей i парэжце кубiкамi. Салату разбярыце на асобнае лiсце, памыйце, падсушыце, выдалiце цвёрдыя сцяблiны. Лiсце парэжце, але не вельмi дробна. Натрыце на буйной тарцы сыр. Усё злучыце, запраўце маянэзам i перамяшайце. Упрыгожце палавiнкамi алiвак i пасыпце сухарыкамi.

ДЭСЕРТ “АПЕЛЬСIНАВАЯ СВЕЖАСЦЬ”
1 ч. лыжка (на адну порцыю) растваральнай кавы, 1 ч. лыжка цукру, 100 мл апельсiнавага соку, 80 мл вады, лёд.
Каву залiце 80 мл гарачай вады, дадайце цукар, размяшайце. У шклянку пакладзiце лёд, налiце апельсiнавы сок. Затым акуратна па лыжцы ўлiце каву з цукрам.
Падрыхтавала да друку
Н. ВЕНСКАЯ.

Збіраць грыбы не толькі займальна, але і небяспечна. У ядомых грыбоў ёсць шмат двайнікоў, якія здольны выклікаць цяжкае атручванне, нават смерць. Таму вельмі важна ведаць, як адрозніць ядомыя грыбы ад ядавітых.
Несапраўдны белы грыб адрозніваецца ад белага чорнай або бурай сеткаватасцю на ножцы, ружовай або брудна-ружовай афарбоўкай трубчатага слою ў сталым узросце і злёгку ружавеючай мякаццю на зломе. У адрозненне ад белага грыба мякаць у яго горкая.
У кошыку ў нявопытнага грыбніка могуць апынуцца і несапраўдныя апенькі – шэра-жоўтыя ці цагляна-чырвоныя. Абодва віды адрозніваюцца ад сапраўдных перш за ўсё афарбоўкай пласцінак: у шэра-жоўтых яны шэра-жоўтага колеру, у цагляна-чырвоных – белаватыя або брудна-жоўтыя, але па меры ўтварэння спораў яны вельмі хутка цямнеюць, набываюць чарнавата-аліўкавую афарбоўку. Гэтыя грыбы вялікімі групамі растуць на гнілой драўніне (радзей – на жывых ствалах) хваёвых і лісцевых пародаў.
У лісцевых і змешаных лясах пад дубамі, клёнамі, ліпамі, арэшынамі можна ўбачыць белую паганку. Яна вельмі падобная да сыраежкі з шапачкай зялёна-аліўкавых таноў. Адметнай асаблівасцю ядавітага грыба з’яўляеца кальцо на ножцы або добра прыметны абадок.
Мухамор вясенні мае белую афарбоўку і сустракаецца ў лісцевых і змешаных лясах. Часцей за ўсё яго блытаюць з ляснымі шампіньёнамі. Аднак неабходна ведаць, што ў мухамора вясенняга пладовае цела меншага памеру, чым у шампіньёна, і шапачка ў яго званочкавая, без бугарка.

Статыстыка несуцяшальная. Значна павялічылася колькасць выпадкаў атручвання грыбамі. Толькі ў Мінску зарэгістраваны 60 выпадкаў атручвання з 60 пацярпелымі. За аналагічны перыяд мінулага года – 42. Пік звычайна прыходзіцца на жнівень – верасень.
Збіраючы грыбы, трэба быць вельмі ўважлівым, каб разам з ядомымі грыбамі не набраць ядавітых. Таму лепш кіравацца наступным правілам: збіраць толькі тыя грыбы, якія добра вядомыя, і пазбягаць збору пры самым нязначным сумненні.
Асноўныя прычыны атручвання грыбамі:
- людзі, якія не зусім добра разбіраюцца ў грыбах, збіраюць невядомыя ім грыбы;
- пры прыгатаванні грыбоў не прытрымліваюцца дастатковай тэрмічнай апрацоўкі (варыць трэба з моманту закіпання не менш гадзіны, затым абсмажыць);
- не ведаюць правілаў прыгатавання ўмоўна ядомых грыбоў (страчкі, смарчкі);
- збіраюць старыя грыбы, грыбы, якія растуць у лесапалосах уздоўж аўтамабільных трас. Гэтыя грыбы накопліваюць шмат таксічных элементаў.
Асабліва асцярожна трэба адносіцца да пласціністых грыбоў – шампіньёнаў, сыраежак, паколькі іх цяжка адрозніць ад бледнай паганкі, яд якой прыводзіць да найбольш цяжкіх наступстваў. Не рэкамендуецца ўжываць грыбы дзецям да 5 гадоў. Ступень атручвання чалавека залежыць ад яго вагі, фізічнага стану і колькасці з’едзеных грыбоў. У выніку з’яўлення першых прыкметаў атручвання грыбамі (рвота, ваніты, часты панос, болі ў жываце) неабходна тэрмінова звярнуцца ў медыцынскую ўстанову для аказання ўрачэбнай дапамогі.
Л. ЛАЗОЎСКАЯ,
загадчыца аддзела гігіены ДУ “Дзятлаўскі райЦГЭ”.

Усё большай папулярнасцю ў гаспадыняў карыстаюцца замарожаныя агародніна і зяленіва. У такіх прадуктах захоўваюцца вугляводы, бялкі, нястойкія да захавання вітаміны (асабліва С), смак, колер, водар, знешні выгляд.
Пры замарожванні неабходна прытрымлівацца наступных правілаў. Агародніну і садавіну добра прамываць, агародніну, акрамя таго, бланшыраваць. Складваць іх шчыльна ў кантэйнерах с накрыўкамі ці поліэтыленавыя пакеты для замарожваня, герметычна ўпакоўваць. Чым шчыльней будуць укладзены прадукты, тым менш вільгаці будзе з іх выпарацца падчас захоўвання, лепшай будзе якасць прадукта. Замарозіць можна любую агародніну, плады, зяленіва, грыбы.
ЗАМАРОЖВАННЕ ШЧАЎЯ
Шчаўе неабходна перабраць, старанна прамыць, пакрышыць. Пасля пакласці на друшлак і абліць спачатку кіпенем, а затым — халоднай вадой. Расфасаваць і пакласці ў маразільнік.
СУМЕСЬ ЗЯЛЕНІВА ДЛЯ ХАЛАДНІКОЎ І САЛАТАЎ З АГАРОДНІНЫ
500 г свежых агуркоў, 200 г кропу, 300 г цыбулі-пяра, 100 г пятрушкі добра прамыць, нарэзаць, перамяшаць і расфасаваць у ёмістасці для замарожвання. Для прыгатавання страваў выкарыстоўвайце зяленіва без адтавання.        

Калі вы вырашылі заняцца ландшафтным дызайнам на сваёй дачы або агародзе, карысна пачытаць дадзены матэрыял, размова ў якім пойдзе пра туі.
Многім падабаюцца туі, але набыць іх спыняе гаспадароў адсутнасць ведаў пра гэтае дрэва. Вырасціць яго нескладана. Туя можа расці на сонцы і ў паўцені, але калі пасаджана на адкрытым месцы, пакутуе ад спёкі або абязводжваецца ад марозаў і засыхае. Таму дрэўца лепш пасадзіць у паўцені або ў закрытым ад халодных ветраў месцы.
Глеба для туі падыходзіць дзёрнавая або лісцёвая плюс торф і пясок у суадносінах 2:1:1. Можа расці на любых глебах: балоцістых, тарфяных, гліністых, сухіх супесях. Пры пасадцы да прыгатаванага субстрата неабходна дабавіць 500 г поўнага мінеральнага ўгнаення на адно дрэва.
Адлегласць паміж раслінамі павінна быць 0,5-3 м, у жывой агароджы ў радзе 0,4-0,5 м. Тую садзяць на глыбіню 60-80 см у залежнасці ад камяка зямлі, з якім прадаецца саджанец. Каранёвая шыйка пры пасадцы туі павінна быць на ўзроўні зямлі.    

Медыкі рэкамендуюць жанчынам як мага часцей ўжываць у страву браколі.
Фармаколагі вызначылі механізм, з дапамогай якога актыўныя рэчывы, якія ўтрымліваюцца ў капусце, папярэджваюць размнажэнне клетак пры пачатковых стадыях раку малочнай залозы. У капусце знойдзены спалучэнні пад назвай “ізатыяцыянаты”, якія валодаюць магчымасцю эфектыўна змагацца з канцэрагенамі. Больш за ўсё такіх спалучэнняў утрымлівае браколі. Па меркаванню вучоных, дзякуючы лекавым якасцям браколі, а таксама звычайнай і каляровай капусты, удасца абараніць жанчын ад небяспечнага захворвання – раку грудзей, які з’яўляецца другой па ліку вядучай прычынай смерці ад раку сярод жанчын.

КАВА І ЦЯЖАРНАСЦЬ НЕСПАЛУЧАЛЬНЫЯ
Дозы кафеіну, эквівалентныя ўсяго толькі двум кубачкам кавы, падчас цяжарнасці можа быць дастатковай, каб негатыўна паўплываць на развіццё плоду і пашкодзіць сардэчныя функцыі на працягу ўсяго жыцця дзіцяці. Акрамя гэтага, педыятры папярэджваюць, што такі адносна мінімальны аб’ём рэчыва прыводзіць у будучым да росту тлушчавай тканкі ў хлопчыкаў. Медыкі лічаць, што цяжарным жанчынам варта максімальна абмежаваць утрыманне кафеіну ў рацыёне харчавання і зусім выключыць з ужывання каву.

Працэс прыгатавання ежы стаў сёння “механiзаваны” - на рынку можна знайсцi шмат кухоннай бытавой тэхнiкi. Сярод яе пачэснае месца займаюць мiкрахвалевыя печы. Апошнiм часам яны сталi адным з важных “атрыбутаў” кожнай кухнi. Але што трэба ведаць для таго, каб выбраць сапраўды якасны i надзейны апарат?
Вынаходнiкам мiкрахвалевых печаў прынята лiчыць амерыканскага iнжынера Персi Спэнсара, якi працаваў на кампанiю Raytheon. Кажуць, што iдэя стварэння такога апарата прыйшла да яго падчас правядзення выпрабавання трубы магнетрона. Спэнсар заўважыў, што шакаладная плiтка ў яго кiшэнi пачала раставаць. Iнжынер правёў спецыяльныя даследаваннi з зернем кукурузы (ён паклаў iх на трубу), а пасля паспрабаваў прыгатаваць яешню. Калi гэта ўдалося, то Спэнсар запатэнтаваў мiкрахвалевую печ. Захавалася i дата адкрыцця — 6 снежня 1945 года. У 1947 годзе першая ў свеце мiкрахвалевая печ Raytheon была выпушчана ў лiчаных экзэмплярах. Серыйная ж вытворчасць пачалася праз некалькi гадоў. Праўда, гэтая тэхнiка прызначалася не для прыгатавання ежы, а для хуткай размарозкi стратэгiчных запасаў прадуктаў. I толькi ў пачатку 1960-х гадоў мiкрахвалёўкi сталi даступнымi шырокаму колу спажыўцоў.
Як зазначаюць шэраг экспертаў, у стравах з мiкрахвалёўкi вiтамiнаў захоўваецца намнога больш, чым падчас прыгатавання ежы на традыцыйнай кухоннай плiце. Iнстытут харчавання расiйскай Акадэмii навук правёў спецыяльнае выпрабаванне. Правяраўся ўзровень захавання вiтамiнаў падчас прыгатавання гароднiнных i мясных страў. Як аказалася, самы каштоўны вiтамiн С пасля апрацоўкi ў мiкрахвалёўцы захаваўся на 75-98 працэнтаў (у залежнасцi ад канкрэтнага прадукту). У той жа час пры традыцыйным спосабе прыгатавання ежы вiтамiны захоўваюцца на 38-60 працэнтаў.
Мiкрахвалi ўздзейнiчаюць толькi на малекулы вады i разаграваюць прадукты толькi да 100 градусаў — кропкi кiпення вады. Пры гэтым паверхня мяса набывае апетытны румяна-карычневы колер, а булачка — прыемную хрусткую скарынку. Распрацоўшчыкi мiкрахвалёвак нават “забяспечылi” ежы звыклы смак, “дадаўшы” да печкi грыль. Ён i “гарантуе” тую самую жаданую хрусткую скарынку i водар, як са звычайнай духоўкi. Праўда, адбываецца гэты “эфект” намнога хутчэй.
У чым жа асноўныя перавагi мiкрахвалёвак? Спецыялiсты ў першую чаргу вылучаюць сярод iх эканомiю часу i электрычнай энергii. Таксама трэба мець на ўвазе i тое, што падчас прыгатавання ежы, акрамя захавання ў ёй каштоўных вiтамiнаў i мiнеральных рэчываў, не ўзнiкае вялiкай колькасцi шкодных рэчываў (якiя, на жаль, з’яўляюцца традыцыйнымi “спадарожнiкамi” працэсу смажання). У вынiку чаго мiкрахвалёўкi будуць дарэчы для “стварэння” дыетычнага рацыёну (напрыклад, пры дыеце, якая патрэбна пры захворваннях печанi i жоўцевага пузыра).                                

У старадаўнiх садаводчых трактатах базiлiк рэкамендавалi вырошчваць на працягу ўсяго года: летам на агародзе, зiмой — як пакаёвую раслiну, якая знiшчае мiкробы, ачышчае паветра, адпужвае многiх шкодных насякомых, напрыклад, камароў. Таму, калi збiраецеся ў лес цi вырашылi ўвечары пасядзець на лавачцы, вазьмiце на ўзбраенне базiлiк. Сарвiце пару лiсцiкаў раслiны, разатрыце iх памiж пальцамi i правядзiце па тых месцах, асаблiва адкрытых, на якiя звычайна садзяцца камары.
Базiлiк мае тонкi прыемны пах. Букет яго водараў (у залежнасцi ад гатунку) вельмi разнастайны: ён можа быць пярцовым, гваздзiкова-мятным, лiмонным, анiсавым, спалучаць водар гваздзiкоў i лаўровага лiста, духмянага перцу i чаю. Калi пакратаць галiнкi, водар узмацняецца.
Базiлiк любiць цяпло. Гэтая раслiна шырока распаўсюджана ў паўднёвых народаў, дзе выкарыстоўваецца як прыправа да мясных страў, салату з памiдораў. Лiсце базiлiку багата на эфiрны алей, карацiн i руцiн. Базiлiк садзейнiчае страваванню i паляпшае апетыт. Ён валодае гаючымi ўласцiвасцямi: супакойвае спазмы страўнiка, у выглядзе адвару прымяняецца пры захворваннях мочавыводзячых шляхоў, выкарыстоўваецца для паласкання горла i кампрэсаў.

ДРОЖДЖЫ Ў НАРОДНАЙ МЕДЫЦЫНЕ
Спрадвеку дрожджы выкарыстоўваюцца ў народнай медыцыне. Піўныя і пякарскія дрожджы ўжываюць пры самых розных захворваннях. Даказана, што дрожджы добра засвойваюцца страўнікава-кішэчным трактам, не выклікаючы расстройстваў функцыі кішэчніка, пры іх ужыванні паляпшаецца сакраторная дзейнасць страўніка.
Дрожджы з поспехам ужываюцца пры лячэнні хворых з паніжанай кіслотнасцю страўнікавага соку. Максімальнае дзеянне піўных дражджэй наступае праз 45-60 хвілін пасля іх прыняцця. Яны з’яўляюцца эфектыўным стымулятарам сакраторнай функцыі страўніка, больш моцным, чым ржаны хлеб, варанае мяса, малако і мясны булён. Хворым на гіпаацыдны гастрыт, недастатковую сакраторную функцыю страўніка рэкамендуецца выпіваць за 30-35 хвілін да прыняцця ежы 10 мілілітраў піўных дражджэй штодзень на працягу месяца. Пад іх уплывам паляпшаецца агульнае самаадчуванне, апетыт, павялічваецца колькасць страўнікавага соку, нармалізуецца агульная кіслотнасць і вага цела. Не рэкамендуецца лячэнне піўнымі дражджамі хворых на язву страўніка і дванаццаціперснай кішкі, пры ўсіх відах павышанай кіслотнасці страўніка.
Адзначана карыснае дзеянне дражджэй пры хранічным энтаракаліце. Удалае прыроднае спалучэнне ў дражджах бялкоў і вітамінаў В паляпшае абмен рэчываў у кішэчніку, засваенне бялкоў стравы. У хворых пад уплывам дражджэй знікаюць спазмы ў кішэчніку, пачуццё пякоты, сутаргі ў ікраножнай мышцы, раздражняльнасць, рассеянасць, нармалізуе сон.                    

Мы настолькі прывыклі да разнастайнасці садавіны ў крамах, што наўрад ці задумваемся, як яе неабходна правільна есці. А, між іншым, існуюць пэўныя правілы.
Бананы кладуць на сваю талерку, чысцяць ад скуркі і ядуць з дапамога нажа і відэльца, адразаючы па тонкаму кавалачку.
Абрыкосы і слівы раздзяляюць папалам рукамі. Часам можна выкарыстоўваць і нож. Гэтую садавіну не варта класці ў рот цалкам.
Спелы персік бяруць у левую руку, надразаюць нажом і раздзяляюць папалам. Нажом вынімаюць костачку. Ядуць плод, адразаючы яго па кавалачку з дапамогай нажа і відэльца. Адкусваць ад долькі не дазваляецца.
Грэйпфрут разразаюць папалам папярок долькаў і аддзяляюць нажом мякаць ад скуркі і плёнак-перагародак, пакідаючы яе тым не менш усярэдзіне плоду. Мякаць пасыпаюць цукровай пудрай і вымаюць чайнай лыжкай такім чынам, каб не закрануць перагародкі.
Апельсін надразаюць зверху ўніз уздоўж долькаў, здымаюць скурку, дзеляць на долькі і ядуць рукамі. Костачкі вымаюць з дапамогаю нажа.
Мандарыны чысцяць, дзеляць на долькі, а костачкі асцярожна выпіхваюць (не выплёўваюць) языком на чайную лыжку, паднесеную да вуснаў.
Кавуны і дыні падаюць на талерцы тонкімі скрылікамі. Скрылік кладуць на сваю талерку плашмя, а не ставяць вертыкальна. Ядуць кавун і дыню з дапамогай нажа і відэльца, адразаючы іх па кавалачку, але не наразаючы ўвесь скрылік адразу. Костачкі аддзяляюць нажом. Вельмі сакавітую дыню можна есці з дапамогай чайнай лыжкі.
Суніцы бяруць з вазы агульнай лыжкай, кладуць на сваю талерку і на яе край насыпаюць цукровую пудру. Трымаючы ягаду за галінку, акунаюць яе ў пудру і адпраўляюць у рот.
А вось гранаты гасцям не прапаноўваюць – гэты плод з’есці прыгожа вельмі цяжка.